انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Study of lithic typological and technological developments in the Upper Pleistocene, a case study: Mirak site بررسی تحولات ریخت‌شناسی و فناوری دست‌افزارهای سنگی در اواخر دوره پلیئستوسن جدید، مطالعۀ موردی: محوطۀ میرک 11594 10.22034/iaej.2024.14644.1125 FA مونا اوریات N.44-Floor 8-B.6- Golestan 3-Phase 3- Pardis. حامد وحدتی نسب دانشکده ادبیات و علوم انسانی گروه باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-9651-5871 استفانی بونیلوقی دپارتمان انسان و محیط، موزه انسان شناسی، پاریس، فرانسه 0000-0003-1560-5697 ژیل بریون دپارتمان انسان و محیط، موزه انسان شناسی، پاریس، فرانسه 0000-0001-7159-3104 سید میلاد هاشمی سروندی دانشکده ادبیات و علوم انسانی گروه باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-5532-2312 مژگان جایز دانشکده ادبیات و علوم انسانی گروه باستان شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-6377-3607 اصغر ناطقی دانش آموختۀ کارشناسی ارشد باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، ایران Journal Article 2024 01 09 This comprehensive study delves into the paleolithic settlements and lithic assemblages at Site 8 in Mirak, employing an intricate framework integrating stratigraphic, chronological, and sedimentological analyses. Previous research has delineated three discernible settlement phases within this specific locale. The initial phase, distinctly characterized as an upper paleolithic period, is accurately dated through the meticulous application of Optically Stimulated Luminescence (OSL) techniques, spanning a temporal range from 28,000 to 21,000 years. Subsequent observations reveal a secondary phase, spanning 33,000 to 26,000 years, displaying a nuanced amalgamation of features representative of both intermediary and contemporary paleolithic contexts. The tertiary phase, identified as intermediary, traces its origins approximately from 55,000 to 43,000 years ago.<br /><br />This investigation accentuates the imperative for a meticulous and nuanced exploration of the transitional phase from the Middle to upper paleolithic eras within the northern periphery of the Central Desert, particularly focusing on the transitional industries prevalent during this temporal shift. Detailed scrutiny involving typological shifts in lithic artifacts, supported by comprehensive metric and statistical analyses, remarkably showcases a striking absence of statistically significant differences in typological compositions between the lithic tool assemblages present in the second and third stratigraphic layers at the Mirak site.<br /><br />This observed typological stability suggests a complex narrative influenced by several factors. It potentially stems from the sustained presence of substantial human populations and the intricate transmission of technological information across the expansive northern region of the Central Desert. This continuous interaction and knowledge dissemination might have contributed significantly to a consistent application of stone reduction methodologies. Consequently, this prolonged and consistent application might have engendered typological uniformity or the perpetuation of consistent reduction techniques in the processing of raw lithic materials throughout these successive paleolithic phases at Mirak. محوطه پارینه سنگی میرک در حاشیۀ شمالی کویر مرکزی ایران، شواهد قابل توجهی از سکونتگاه‌های انسانی در اواخر دوره پلیئستوسن، را ارائه می دهد. در مقالۀ حاضر، استقرارهای پارینه‌سنگی و دست‌افزارهای سنگی تپۀ شمارۀ 8 میرک با استفاده از چهارچوب لایه‌نگاری، گاهنگاری و رسوب‌شناسی بررسی و مورد تجزیه ‌و‌تحلیل قرار گرفته است.نتایج تحقیقات گذشته نشان می‌دهند که در این محوطه شامل سه دورۀ سکونت متمایز وجود دارد. دورۀ نخست، پارینه سنگی جدید شناخته شده و با استفاده از تکنیک پرتوتابی به روش تحریک نوری (OSL)، به دوره‌ای با قدمتی بین 28.000 تا 21.000 سال تاریخ گذاری شده است. دورۀ دوم شامل لایۀ میانی است که در بازۀ زمانی 33.000 تا 26.000 سال قرار دارد و ویژگی‌های ترکیبی از پارینه سنگی میانی و جدید را نشان می‌دهد. دورۀ سوم، لایۀ انتهایی است که به عنوان پارینه سنگی میانی شناخته شده و قدمتی در حدود 55.000 تا 43.000 سال دارد. این بررسی، نیاز به بررسی دقیق تر گذار از پارینه میانی به پارینه جدید درحاشیه شمالی کویر مرکزی را از جنبه‌های صنایع انتقالی نشان می‌دهد. مطالعات تغییرات گونه‌شناسی دست‌ساخته‌های سنگی، تحلیل‌های متریک و آماری نشان می‌دهد که تفاوت معناداری در ترکیب گونه‌شناسی بین دست‌افزارهای سنگی لایۀ دوم و سوم میرک وجود ندارد. این ثبات ممکن است به دلیل وجود جمعیت‌های بزرگ و انتقال اطلاعات فناورانه در منطقۀ شمال دشت کویر مرکزی، باعث ثبات روش‌های کاهش سنگ مادر و در نتیجه ثبات گونه‌فن‌شناسی یا روش‌های کاهش یکسان در مواد خام سنگی می‌شود.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 EDX and XRD Analysis of Chalcolithic Metals from Tepe Gheshlagh in the Fifth Millennium BC آنالیز پراش پرتو ایکسXRD و میکروسکوپ الکترونی روبشیEDX قطعات مسی حاصل کاوش‌های باستان-شناسی تپه قشلاق در عصر مس و سنگ 11591 10.22034/iaej.2023.14522.1112 FA مهناز شریفی دانشیار، پژوهشکدة باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران(نویسنده مسئول) 0000-0002-6293-8534 عباس مترجم دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران 0000-0001-5521-0767 Journal Article 2023 09 10 Tepe Gheshlagh is located in the center of Talvar Valley in Bijar County, on the east bank of River Talvar. Tepe Gheshlagh is one of the major sites with deposits of the Chalcolithic period within the prospective reservoir of the Talvar Dam. The absolute lack of earlier excavations with particular emphasis on the Chalcolithic period in the region further highlights the significance of the recent works at Gheshlagh. the Layer of Chalcolithic evidence of metallurgy was obtained in the form of several pieces of copper objects, which were tested by XDX and XRD Analysis in order to identify their elements and compositions. Ancient metallurgy is one of the most important cultural processes that has been carried out since the Fifth millennium BC in the eastern slopes of Central Zagros.In this regard,the metal samples obtained from the archaeological excavations of Gheshlagh were subjected to elemental analysis. The purpose of this article is to examine the copper of Gheshlagh to identify the structural differences by XRD and EDX methods and to present the results of laboratory studies. The production of the above objects has been done using the molding method. The results of the analysis of the parts indicate the use of copper base metal with a high percentage.The presence of silver in a completely separate phase in the sample along with sulfur is probably impurities from the ore that entered the sample during extraction.the results of the analysis showed that the samples had a lot of corrosion and were severely damaged. تپه قشلاق از تپه‌های ارزشمند منطقه بیجار و کریدوری است که سه حوضه فرهنگی شمال غرب، زاگرس مرکزی و فلات مرکزی ایران را به هم متصل می‌کند. نتایج کاوش‌های باستان‌شناسی منجر به کشف محوطه‌ای از عصر مس و سنگ گردید. از میان انباشت مس و سنگ جدید قشلاق، شواهد فلزگری، بصورت چند قطعه شی مسی بدست آمد که به منظور شناسایی عناصر و ترکیبات آنها مورد آزمایش XRD و EDX قرار گرفت. در این آنالیز از محصولات خوردگی موجود بر روی سطح قطعات فلزی، نمونه‌هایی برداشت شد و توسط دستگاه پراش سنج اشعه ایکس مرکز خدمات آزمایشگاهی دانشگاه شریف و با روش Ray Fluorescence X- برای شناسایی و تعیین کمی عناصر و ترکیب شیمیایی کلی نمونه‌ها استفاده شده است. در این راستا نمونه‌های فلزی قشلاق مورد تجزیه و تحلیل عنصری قرار گرفتند. آنالیز فلزات در چهار نمونه انجام شد. هدف این مقاله بررسی قطعات مسی برای شناخت تفاوت‌های ساختاری به روش‌های XRD ، EDX و ارائه نتایج مطالعات آزمایشگاهی است. تولید اشیای فوق با استفاده از روش قالب‌گیری انجام شده است.. نتایج حاصل از آنالیز قطعات حاکی از کاربرد فلز پایه مس با درصد بالا می‌باشند. همچنین عناصر کوپریت (اکسید مس)، سرب و آتاکامیت، پاراتاکامیت (تری هیدروکسی کلرید‌های مس (Cu2(OH)3Cl) ،آرسنیک، نیکل و نانتوکیت فاز اصلی تشکیل دهنده این فلزات بوده، هر چند که شرایط محیطی باعث آسیب دیدگی قطعات مسی شده است. حضور نقره به صورت فازی کاملا جدا در نمونه همراه با گوگرد احتمالا ناخالصی‌هایی از سنگ معدن است که حین استخراج وارد نمونه شده است.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 A comparative comparison of the architectural structure in the important buildings of pre-historic sites in Iran(evidence from Hasanlu, Siyalk, Godin Tepe, Yaniq Tepe, Tepe Zageh, Shahr-I Sokhta مقایسه‌ی تطبیقی و سیر تحول معماری در بناهای مهم پیش از تاریخ ایران (شواهدی از تپه حسنلو ، سیلک ، گودین تپه ،یانیق تپه ، تپه زاغه و شهر سوخته ) 11592 10.22034/iaej.2024.14639.1123 FA زهره اویسی کیخا گروه معماری دانشکده هنر و معماری دانشگاه زابل ایران 0009-0006-3500-8215 ندا ناصری دانشجوی کارشناسی‌ارشد مطالعات معماری ایران، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران Journal Article 2023 12 25 Unfortunately, one of the research gaps in the field of studying and investigating past architecture in Iran is the investigation of prehistoric architecture in this country, which may be due to the breadth and breadth of these architectures in different parts of Iran, as well as the lack of sufficient information from the exploration. He knew what happened in these areas. Therefore, the goal of the authors in this research was to select some important prehistoric sites and examine and analyze their important architectures, while comparing these architectures, to provide useful information about the way of life of Iranian peoples in prehistoric times, to be presented. In this regard, the research question is, what considerations and interventions did people in ancient civilizations in different parts of Iran take into account in the architecture of their regions, and what differences and similarities exist between them? In this regard, this writing has been compiled in two sections: introduction and overview and analysis and comparison of architectural and urban data of these areas. Relying on the images and maps obtained from the excavations, as well as library studies and checking related reliable sources, the authors has conducted this study with a descriptive-analytical approach and using an inductive strategy in a qualitative manner. In the end, the results of the research showed that in terms of architectural design, Hasan-Lo Hill, Godin and Yanig hills are the most different. In terms of the dimensions and size of the units, Hasanlu is the biggest because of its columns and wide opening In terms of the method and details of the construction , it is the most advanced because of its lateness. Zagheh Hill and Silk are also built in a more organic and natural way due to excavations in the era before the Bronze Age کشور ایران یکی از قدیمی ترین تمدن های بشری است و معماری آن از مهم‌ترین شاخص های اقوام ایرانی است که خلاءهای پژوهش؛ در بررسی معماری پیش از تاریخ آن زیاد است که شاید دلیل آن پراکندگی معماری‌ها در مناطق مختلف ایران و همچنین نبود اطلاعات کافی از کاوش‌های صورت گرفته است. هدف نگارندگان انتخاب مهمترین محوطه‌ های باستانی پیش از تاریخ که مورد کاوش قرار گرفتند و تحلیل معماری‌ آن‌ها است که ضمن مقایسه‌ی تطبیقی معماری‌ها، اطلاعات مفیدی از نحوه‌ی سکونت ؛ شیوه ساخت و مصالح بکار رفته در معماری ارائه میگردد. سؤال تحقیق این است که تمدن‌های کهن در نقاط مختلف ایران چه ملاحظات و مداخلاتی را در معماری خود لحاظ نموده‌اند و چه تفاوت‌ها و وجوه مشترکی میان آنها وجود دارد؟ در همین راستا این نگارش در دو بخش کلیات و تحلیل و مقایسه‌ی داده‌های معماری محوطه‌ها تدوین شده است. که با تکیه بر گزارش های حفاری ‌و مطالعات کتابخانه‌ای با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی با استفاده از راهبرد استقرایی و به صورت کیفی این مطالعه را صورت داده اند و در انتها نتایج تحقیق نشان داد که به لحاظ طرح معماری، تپه حسنلو، گودین و یانیق از همه متفاوت ترند. به لحاظ ابعاد و اندازه واحدها، حسنلو به دلیل ستوندار بودن و پوشش دهانه وسیع، بزرگ‌تر از همه است. به لحاظ روش و جزییات ساخت شهر سوخته به دلیل متاخر بودن از همه پیشرفته‌تر است. تپه زاغه و سیلک نیز به دلیل قراگیری در دوران قبل از مفرغ به صورت ارگانیک‌تر و طبیع تر ساخته شده-اند.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 A comparative study of animal motifs of bronze age pottery of Sistan plain مطالعه تطبیقی نقوش حیوانی سفالینه‌های عصر مفرغ دشت سیستان 11588 10.22034/iaej.2024.14377.1095 FA زینب محجوب دانشجوی دکتری پیش از تاریخ دانشگاه مازندران مهدیه وادی فارغ التحصیل کارشناسی باستان شناسی دانشگاه زابل Journal Article 2023 05 06 Sistan is a vast land in the southeast of the Iranian plateau, where Lake Hamoon and the Helmand River are the most significant factors in the formation of the ancient civilization in this region. The ancient site of Shahr-i Sokhta is more than 150 hectares and is one of the largest bronze settlements in Iran. The settlement in this area has been continuous in 3200 to 2000 BC. It has four settlement periods that started from the first period, reached the peak of urbanization in the second period, and began to decline from the third period. It was abandoned at the end of the fourth period. Art, in its common prehistoric sense, finds an independent and regional identity during the second and third periods of Shahr-i Sokhta. One of the cultural and artistic manifestations of this period is pottery. It has a special place both in form and decoration. The pottery contains many ideas and insights of the people of that period towards the world around them. Sistan Bronze Age pottery decorations that are also interpreted as the ceramics of Shahr-i Sokhta have a variety of motifs. Pottery motifs in a general category are divided into geometric, plant, animal, and human motifs. In this study, the authors discuss the animal motifs of Sistan Bronze Age ceramics. In this research, which is based on the data obtained from documentary studies, we used a descriptive-comparative method. The results of studies indicate that although the attention to animal motifs in the Bronze Age of Sistan is less than geometric and plant motifs, the variety in the designs and specific concepts are among the features of this type of motifs. سیستان سرزمینیست وسیع، در جنوب شرق فلات ایران که دریاچه هامون و رودخانه هیرمند از مهم‌ترین عوامل شکل‌-گیری تمدن‌های باستانی در این منطقه محسوب می‌شوند. محوطه باستانی شهرسوخته با بیش از 150 هکتار مساحت یکی از بزرگ‌ترین استقرارهای عصر مفرغ ایران به شمار می‌آید که استقرار در این محوطه بین حدود 3200 تا 2000 ق.م تداوم و استمرار داشته است و دارای چهار دوره استقراری است که از دوره 1 آغاز ، در دوره 2 به اوج شهرنشینی رسیده و از دوره 3 افول آن آغاز و در نهایت در پایان دوره 4 متروک می‌شود. در طی دوران‌های 2 و 3 شهر سوخته، هنر به معنای رایج پیش‌ازتاریخی خود هویتی مستقل و منطقه‌ای می‌یابد. یکی از مظاهر فرهنگی و هنری این دوران سفالگری است که هم در فرم و هم در تزیین از جایگاه خاصی برخوردار است و دربردارنده بسیاری از عقاید و بینش انسان‌های آن دوران نسبت به جهان پیرامون است. تزیینات سفال‌های عصر مفرغ سیستان که به سفال‌های شهر سوخته نیز تعبیر می-شوند، از تنوع نقوش بسیار بالایی برخوردارند. نقوش سفال را در یک دسته‌بندی کلی می‌توان به نقوش هندسی، گیاهی، حیوانی و انسانی تقسیم نمود که در این پژوهش که بر اساس داده‌های حاصل از مطالعات اسنادی صورت گرفته است نگارندگان به روش توصیفی- تطبیقی به بررسی نقوش حیوانی سفال‌های عصر مفرغ سیستان می-پردازند. ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ در بردرانده آن است که تنوع در نقش و پرداختن به مفاهیم خاص، از جمله ویژگی‌های این نوع نقوش محسوب می‌شود.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Studying the results findings of Sounding for determining the surrounding area and border line of Tepe Beris in Namin county, Ardebil province مطالعۀ یافته‌های حاصل از گمانه‌زنی تعیین عرصه و حریم تپه بریس در شهرستان نمین، استان اردبیل 11595 10.22034/iaej.2024.14641.1122 FA محمد اقبال چهری گروه باستان شناسی و تاریخ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران اسماعیل سلیمی دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران رامین چهری دانشجوی دکترای باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس فتانه رحیمی دانشجوی دکترای باستان شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2023 12 29 The east-northwestern of Iran (Ardebil province) is little known in the archaeological literature despite the valuable works and remains, and its prehistoric and even historical chronology was formed based on the explorations of Lake Urmia. Unfortunately, due to the lack of scientific and methodical studies and researches about the archeology of Namin, there is not much information about the background and different prehistoric and historical periods of the region. One of the most significant sites of Namin city in Ardebil province is the Beris Tepe with 7 meters of cultural deposits in the center of Beris village, which has not been studied until now despite the many damages. In this research, with a descriptive-analytical method and in the field - library, the goals of this research is to determine the surrounding area of the site, try to determine the residential phases and study its cultural findings. Based on sounding excavation in Beris Tepe, it was determined that the residential phases in the site mainly belong to the early Bronze Age (Kura-Araxes II). Then, the settlement periods of the Iron Age III, the historical period (Ashkan-Sasanian) and the Middle Islamic period (Seljuq-Ilkhanid) can be seen in it. The main cultural findings of the excavations include: pottery pieces from the mentioned periods, stone tools made of chert along with two pieces of obsidian core from the early Bronze Age, architectural features and especially the oven, evidence of pottery tokens; and there were clay figures of animals (buffalo) and a piece of bronze bracelet. شرق شمال‌غرب ایران (استان اردبیل) با وجود آثار ارزشمند در ادبیات باستان‌شناسی کمتر شناخته شده و گاه‌نگاری پیش از تاریخ و حتی دوران تاریخی آن بر اساس کاوش‌های حوضۀ دریاچه ارومیه شکل گرفته است. متأسفانه به دلیل نبود مطالعات و پژوهش‌های علمی و روشمند در مورد باستان‌شناسی نمین، اطلاعات چندانی از پیشینه و ادوار مختلف پیش از تاریخ و تاریخی منطقه در دست نیست. یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های شهرستان نمین در استان اردبیل، تپه بریس با 7 متر ضخامت نهشته‌های فرهنگی در مرکز روستای بریس است که با وجود آسیب‌های بسیار فراوان تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و به صورت میدانی و کتابخانه‌ای است. از اهداف این پژوهش می‌توان به تعیین محدودۀ عرصه تپه، تلاش برای مشخص کردن فازهای سکونتی و مطالعۀ انواع یافته های فرهنگی آن اشاره کرد. بر اساس کاوش گمانه‌زنی در تپه بریس مشخص گردید که بیشتر فازهای سکونتی در محوطه متعلق به عصر مفرغ قدیم (کوراارس II) است. پس از آن، شواهدی از دوره‌های سکونتی عصر آهن III، دوران تاریخی (اشکانی- ساسانی) و اسلامی میانه (سلجوقی- ایلخانی) دیده می‌شود. بیشتر یافته‌های فرهنگی حاصل کاوش نیز شامل: قطعات سفال از دوره‌های یاد شده، دست ابزارهای سنگی از سنگ چرت به همراه دو قطعه سنگ مادر ابسیدین از عصر مفرغ قدیم، بقایای معماری و به ویژه تنور، شواهدی از توکن‌های سفالی و پیکرک‌های سنگی و سفالی انسان و حیوان (گاومیش) و یک قطعه دستبند مفرغی بوده است.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Technological and Pathological investigations of Pottery Sherds discovered from the Tu-Ali Khoda Afarin Kurgans Excavations بررسی های تحلیلی فنی و آسیب شناسی قطعات سفالی کشف شده از کاوش های کورگان‌های جعفر آباد و طوعلی سفلی 11590 10.22034/iaej.2024.14607.1119 FA حمیدرضا بخشنده فرد گروه مرمت. دانشکده مرمت دانشگاه هنر اصفهان 0000-0002-9407-9455 فرشید ایروانی قدیم گروه باستان شناسی، دانشکده مرمتدانشگاه هنر اصفهان مصطفی علی باقری دانش آموخته رشته مرمت اشیا دانشکده مرمت دانشگاه هنر اصفهان 0009-0001-8247-1820 Journal Article 2023 12 03 Tu-Ali Archaeological Kurgans located in Khoda Afarin in East Azerbaijan province had been excavated in 2010. The objects were excavated in these graves include ornaments, bronze and pottery works. In this research, 6 pottery were selected from Kurgan .13; First, classification and identification of species as well as their precise identification was done with the aim of achieving the technology, the amount of composition of elements. Also, the damage to the samples was identified. The questions of this research are: 1-What is the method of Making the pottery of Tu-Ali Kurgans? 2-What is the damages that occur in these Pottery? <br />In order to achieve the desired goals, Scanning Electron Microscope (SEM), X-ray Diffraction(XRD) for identifying unknown crystalline phases, X-ray Fluorescence (XRF)used to determine the elemental composition of pottery, Fourier-transform infrared Spectrometer (FTIR),Differential Thermal Analysis (DTA) were used. The composition of elements in all samples was the same and only one showed a higher percentage of Calcite, which can be of secondary origin. The main phases in their bodies were originally composed of Quartz, ,Albite, Anorthite, Illite, Diopside and a small amount of Hematite. Microscopic images showed the presence of cracks. On the other hand, the texture of the body is not uniform, which Indicates low firing temperature. FTIR peaks confirm the presence of phases identified in XRD and indicate the same raw materials and firing conditions of these clay bodies. The DSC and TGA charts of the samples show endothermic reactions around 850-900 C, which can be attributed to the decomposition of Calcite and illite, respectively. The most damage in these pottery includes cracks caused by the efflorescence phenomenon in the conditions of the burial environment. کورگان‌های جعفرآباد و طوعلی سفلی در خداآفرین استان آذربایجان‌ شرقی در بین سال‌های 1389 و 1392 کاوش شده است.کورگان یکی از شیوه‌های تدفین اقوام کوچرو مهاجر اورآسیا است که می تواند اطلاعات مهمی در زمینه گاه‌نگاری، قوم نگاری، را روشن نماید. مسئله اصلی این پژوهش فن ساخت و آسیب شناسی در سفال‌‌های این کورگان هاست. سئوالات این پژوهش عبارتند از 1- تکنیک ساخت این سفال ها چیست؟ 2- سفال‌‌ های مذکور دارای چه آسیب‌هایی است؟ بر این اساس 6 قطعه مطالعاتی از کورگان 13 انتخاب گردید. در این پژوهش ابتدا طبقه بندی و تشخیص گونه ها و سپس ردیابی دقیق تکنولوژی و شناسایی آسیب‌ها انجام شد. به این منظور از روش‌‌های میکروسکوپ الکترونی روبشی(SEM)، پراش پرتو ایکس برای شناسایی فاز‌ها، فلوئورسانس پرتوایکس(XRF) برای شناسایی ترکیب سفال‌ها، طیف سنج مادون قرمز(FTIR) آنالیز حرارتی افتراقی ((DTAاستفاده شد. بر اساس بررسی‌ها درصد ترکیب عناصر در همه نمونه‌ها بسیار به هم شبیه بوده و فقط در یک نمونه کلسیت بالاتری دیده شد که می‌تواند منشاء ثانویه داشته باشد. فاز‌های شاخص در بدنه‌ کوارتز، آلبیت، آنورتیت، ایلیت، دیوپسید و مقدار کمی هماتیت گزارش شد. تصاویر میکروسکوپی حضور ترک‌ها را نشان می‌دهد. پیک‌های FTIR فاز‌های شناسایی شده در XRD را تصدیق کرده و نشان همسانی مواد اولیه و شرایط پخت این بدنه‌های سفالی است. نمودار‌های DTA واکنش‌های گرماگیر در حدود 850 تا 900 سانتی‌گراد را نشان می‌دهند. عمده ‌آسیب‌های وارده بر این سفال‌ها شامل ترک‌ها و شوره‌های محیطی است که در اثر شرایط دفن به‌وجود آمده‌اند.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Analytical study of Qapbazi in the first millennium BC based on archaeological data (case study: Gohar Tepe Behshahr Iron Age Cemetery) بررسی تحلیلی ‌قاپ‌بازی در هزاره اول ق.م بر اساس داده‌های باستان‌شناسی (مطالعه موردی: گورستان عصر آهن گوهر‌تپه بهشهر) 11596 10.22034/iaej.2024.14612.1120 FA عاطفه رسولی دانشگاه علوم و تحقیقات تهران 0000-0002-9437-2627 میثم میری آهو دشتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران Journal Article 2023 11 22 In the sheep's foot, there is a cube bone that has a low and high surface, and it is called the Qapak. In the past, there was a type of game or entertainment called Qap Bazi, which was done using sheep's scapular bone. Research on games, entertainment, and related tools is an essential issue of social archaeology. The fundamental problem of this research is to know the games and entertainment in the first millennium BC in Northern Iran, one of which was Qapbazi. He games and entertainment in the first millennium BC in Northern Iran, one of which was Qapbazi. The lack of studies on this topic requires studies in the games and entertainment in the prehistoric Ages of Iran. One of the essentials of this research is to know the rules and principles of Qapbazi and the tools for them. A piece of cubic bone in the foot of sheep and goats caused the formation of social and peer groups. This article uses descriptive-analytical methods and first-hand archaeological data in excavations and field investigations. The purpose of this research is the evolution of the Qap Bazi game in the first millennium BC in the plateau of Iran. The results show that in some of the Iron Age sites from the plateau of Iran, especially North and Northwest, several graves related to the children and teenagers, a lot of Qaps (cubic foot bones of sheep) have been found. The findings show that the general principles of the game only changed a little in the Iron Age until the Age after that, and the wearing of the bones proves this problem due to their heavy use. در پای گوسفند، استخوان مکعب شکلی وجود دارد که سطح آن دارای پستی و بلندی است و اصطلاحاً به آن قاپ یا قاپک گفته ‌می‌شود. در گذشته یک نوع بازی یا سرگرمی تحت عنوان ‌قاپ‌بازی وجود داشته که با استفاده از استخوان قاپک گوسفند صورت ‌می‌گرفته است. ‌این مقاله به روش توصیفی – تحلیلی و با استفاده از داده‌های دست اول باستان‌شناسی در کاوش‌ها و بررسی‌های میدانی صورت گرفته است. هدف از‌این پژوهش، سیر تحول ‌قاپ‌بازی در هزاره اول پیش از میلاد در فلات ‌ایران ‌است. نتایج نشان ‌می‌دهد در تعدادی از محوطه‌های عصر آهن فلات ‌ایران به ویژه شمال و شمال غرب، تعدادی گور که بیشتر مربوط به کودکان و نوجوانان بوده، تعداد زیادی از‌این قاپ‌ها به دست آمده است. یافته‌ها نشان ‌می‌دهد اصول کلی بازی در دوره آهن تا دوره‌های بعد از آن نیز تغییر زیادی نداشته است و‌این مسأله را ساییده شدن استخوان قاپ‌ها به دلیل استفاده زیاد از آن‌ها ثابت ‌می‌کند.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Review of the chronology of the Medes kings and their mythological kings lists; Evidences of historicity in Mythology بازنگری در گاهنگاری شاهان ماد و سال‌شمار آن‌ها در نام‌نامه‌های اساطیری؛ نشانه‌هایی از تاریخ‌مندی اسطوره 11559 10.22034/iaej.2022.13969.1056 FA سورنا فیروزی دانشجوی باستان‌شناسی دوره تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران 0000-0001-5858-8706 رضا مهرآفرین استاد دوره تاریخی دانشگاه مازندران سید رسول موسوی حاجی استاد گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران،دانشکده هنر،گروه باستان شناسی Journal Article 2022 08 07 Archaeomythology or Archaeology of myths is a window of interdisciplinary studies in which the archaeologist examines the roots of a myth from the perspective of archaeological evidence to gain an understanding of the "historicity" of the myth's core . In fact, , this category of research requires a chain of information related to historical sciences, mythology, archeology, as well as familiarity with two study approaches called "historical approach" and "cultural approach", so the researcher who enters this valley, Must overcome all of these .<br />The existence of two detailed kings lists in the accounts taken from the lost book of Assyrica by Ctesias of Cenidus . the remnants of which remain mainly in the second book of Diodorus and the book of Eusebius, all indicate some kings before the rulers named by Herodotus whom they are unknown in terms of history and archaeology. One group of these kings is called the Assyrian rulers, but apparently not all of them are Assyrians, and the other group is a list of Median kings. In addition to analyzing the identities of these mythical figures, this article seeks to arrive at an accurate and possible chronology for them that is both consistent with the chronological-historical data contained in written sources and defensible from the point of view of field archaeological evidences . What characters and historical periods correspond to the beginning and end of these kings is a topic that in this article, by doing so, the related data will be analyzed and studied. «باستان‌شناسی اساطیر» دریچه‌ای از مطالعات میان‌رشته‌ای است که در آن باستان‌شناس به واکاوی ریشه‌های یک اسطوره از منظر شواهد باستان‌شناختی می‌پردازد تا از میزان «تاریخ‌مندی» هسته آن اسطوره آگاهی به دست آورد. این مقوله پژوهشی به زنجیره‎‌ای از اطلاعات مرتبط با علوم تاریخی، اسطوره‌شناسی، باستان‌شناسی و نیز آشنایی با دو نگرش مطالعاتی با نام‌های «رهیافت تاریخی»و «رهیافت فرهنگی» نیازمند است. وجود دو نام‌نامه پرجزئیات در گزارش‌های برگرفته از کتاب گم‌شده آسوریکا نوشته کتسیاس اهل کنیدوس که بقایای اطلاعات آن، عمدتا در کتاب دوم دیودور و کتاب اوسبیوس برجای مانده است، روی هم از وجود شاهانی پیش از شاهان نام برده شده از سوی هرودوت و یا موازی آنان یاد می‌کند که ناشناخته محسوب می‌شوند. این مقاله می‌کوشد تا در کنار تحلیل کیستی این اشخاص اسطوره‌ای، به یک گاه‌نگاری دقیق و ممکن برای آن‌ها دست یابد که هم با داده‌های آماری-تاریخی موجود در منابع مکتوب قابل هماهنگ و هم از منظر شواهد باستان‌شناختی میدانی، قابل دفاع باشد. این‌که سرآغاز و سرانجام این نام‌نامه‌ها منطبق بر کدام شخصیت‌ها و ادوار تاریخی‌ است، موضوعی است که در این نوشته با انجام آن، به تحلیل داده‌های مرتبط پرداخته می‌شود. پژوهش پیش‌رو نشان می‌دهد که آن‌چه برخی از نویسندگان درباره پیشینه قدمت و شخصیت‌های شاهانه ماد نوشته‌اند، این امکان را دارند تا از حیطه اساطیر، به بستر تاریخ‌ وارد شوند. این که از منظر باستان‌شناسی اساطیر، شواهدی از هم‌خوانی میان این داده‌های اساطیری و اطلاعات موجود در منابع مکتوب میان‌رودانی برقرار است، نتیجه‌ای است که این پژوهش کنونی به آن دست یافته است.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Graffiti patterns in Persepolis (Newly Found) نقش‌های سوزنیِ نویافته در تخت‌جمشید(کاخ تچر و موزه تخت‌جمشید) 11589 10.22034/iaej.2024.14445.1103 FA مجتبی دورودی سرپرست موزه تخت‌جمشید، عضو مرکز پژوهش و مطالعات کتیبه شناسی تخت‌جمشید 0000-0002-2289-1591 فهیمه همایون کارشناس باستان‌شناسی پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید، دانشجوی دکتری دانشگاه هنر اصفهان یونس زارع کارشناس باستان شناسی مجموعه جهانی تخت جمشید کاظم فلاحی کارمند پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید، کارشناس ارشد ایران‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت Journal Article 2023 07 08 Graffiti patterns are among the most important historical monuments after the Achaemenid era in Persepolis. These works have been seen in two places, namely Thatcher's Palace Palace and Queen's Palace (Takht Jamshid Museum). Researchers have presented several hypotheses about these motifs and their historical attribution. Among the goals of the current research, in addition to addressing the background of the studies conducted on these works, is the introduction of new Graffiti patterns that have not been reported on before. Which historical period do these works belong to? This is the main question of the present research. Six of these works belong to the Thatcher Palace and two to the Persepolis Museum. In a general view, these motifs can be seen in the Thatcher Palace on the north side of the west door of the south hall and also on the north side of the east door of the same (south) hall. Also, in this palace, on the lower part of the wall of the northern gate (East Jerez) in the middle hall, a sketch of a woman can be seen, which can be considered among the needle motifs of Greek art. In the Takht Jamshid Museum, two Graffiti engravings have been observed right in the main pillared hall of this place. It should be mentioned that this research was done based on documentary studies and field investigation. According to the documentation of the current research, it can be said that most of these motifs belong to the early Sassanid period and only two cases contain different art. نقش‌های سوزنی از مهمترین یادمان‌های تاریخی پس از روزگار هخامنشی در تخت‌جمشید به‌شمار می‌روند. این آثار، تاکنون در دو مکان یعنی کاخ تچر و کاخ ملکه(موزه تخت‌جمشید) مشاهده شده است. درباره‌ی این نقوش و انتساب تاریخی‌شان پژوهشگران فرضیاتی چند را ارائه داده‌اند. از جمله اهداف پژوهش حاضر علاوه بر پرداختن به پیشینه‌ی مطالعات انجام شده بر روی این آثار، معرفی نقش‌های سوزنی نویافته‌ای است که پیش از این گزارشی درباره آنها منتشر نشده است. اینکه این آثار به کدام دوره تاریخی تعلق دارند؟ پرسش اصلی پژوهش حاضر است. آنگونه که از نظر خواهد گذشت شش نقش به کاخ تچر و دو نقشِ سوزنی نیز مربوط به موزه تخت‌جمشید هستند. در یک نگاه کلی این نقوش در کاخ تچر بر جرز شمالی درگاه غربی تالار جنوبی و نیز جرز شمالی درگاه شرقی همان تالار(جنوبی) دیده می‌شوند؛ همچنین در این کاخ بر بخش پائین دیواره‌ی درگاه شمالی(جرز شرقی) در تالار میانی، طرحی از یک زن وجود دارد که می‌توان آن را در شمار نقوش سوزنی با هنر یونانی در نظر گرفت. در موزه تخت‌جمشید نیز دو نقش درست در تالار ستوندار اصلی این مکان دیده می‌شود. که دربردارنده‌ی همان هنری است که در دیگر نقوش سوزنی تاکنون معرفی شده است. باید اشاره داشت این پژوهش بر پایه‌ی مطالعات اسنادی و بررسی میدانی به‌انجام رسیده است. با توجه به مستندات پژوهش حاضر می‌توان این‌گونه ابراز داشت اغلب این نقوش مربوط به روزگار اوایل ساسانی است و تنها دو اثر دربردارنده‌ی هنری متفاوت است. که یکی یونانی و دیگری به هنر اسلامی وابسته است.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 Investigation, Study and Evaluation of Spatial Structure and Framework of the Cities of Sistan in Historical Eras بررسی، مطالعه و ارزیابی ساختار فضایی و استخوان‌بندی شهرهای سیستان در دوران تاریخی 11593 10.22034/iaej.2024.14647.1124 FA جواد علایی مقدم استادیار گروه باستان شناسی دانشکده هنر و معماری دانشگاه زابل 0000-0002-2857-890X شریفه سرگلزایی استادیار گروه شهرسازی دانشگاه زابل Journal Article 2023 12 29 Located in the easternmost part of Iran, Sista is the remains of an ancient state known throughout history under various titles such as Zaranka, Darangiana, Sakestan and Sistan. This region has evidence of settlements from the middle of the 4th millennium BC to the present, many of which are the remains of small and large ancient cities. Historical sources, from the Achaemenid Empire to the end of the Sassanid period, mention cities in the Sistan region that were the center of this eastern state during their own time, but the original location of many of them is now unknown. On the other hand, the lack of knowledge about these cities makes it difficult to study the urbanization process in this region. Therefore, in order to determine the original location of the main cities of Sistan in the historical period and to evaluate these cities structurally, the authors first intend to use historical approach to find the sites compatible with the mentioned cities in the historical sources; and then by specifying the architectural and urbanization features of each of these cities they investigate the urbanization process during the historical period of ancient Sistan. The results suggest that from the Achaemenid era to the end of the Sasanian period, five main and central cities were formed in Sistan, including Zarin , Prophthasia, Agriaspi, Ram Shahristan and Zarang, which correspond to the sites of Dahan-e Gholaman, Qala Farah, Qala Sam, Teppe Shahristan and Nadeali, respectively. The spatial structure and urbanization pattern have changed numerous times during this period, eventually leading to the emergence of large cities in the late Sassanid and the early Islamic period. The development of the urbananization process of Sistanand in the historical period can be regarded as the formation of the city of Zarang, which became one of the سیستان واقع در شرقی‌ترین قسمت ایران‌زمین، بقایای از ایالتی کهن است که در طول تاریخ با عناوین مختلفی چون زرنکا، درنگیانا، سکستان و سیستان شناخته می‌شده است. این منطقه از اواسط هزاره چهارم ق.م تا زمان حاضر دارای شواهد استقراری می‌باشد که بسیاری از آنها بقایای شهرها کوچک و بزرگ باستانی است. منابع تاریخی، از دوران امپراتوری هخامنشیان تا پایان دوران ساسانی، از شهرهایی در منطقه سیستان یاد می‌کند که در زمان خود مرکز این ایالت شرقی بوده‌اند، ولی در حال حاضر مکان اصلی بسیاری از آنها نامشخص می‌باشد. از سوی دیگر عدم شناخت این شهرها، امکان مطالعه روند شهرسازی در این منطقه را دچار مشکل نموده است. در این راستا نگارندگان برآنند در راستای شناسایی مکان شهرهای اصلی سیستان در دوران تاریخی و ارزیابی ساختاری این شهرها، در ابتدا بر اساس رهیافت تاریخی محوطههای قابل تطبیق با شهرهای مذکور در منابع تاریخی را یافته و پس از آن با مشخص نمودن ویژگی-های معماری و شهرسازی هر یک از این شهرها، به بررسی روند شهرسازی دوران تاریخی سیستان باستان بپردازند. نتایج بیانگر آن است که از دوران هخامنشی تا پایان دوران ساسانی پنج شهر اصلی و مرکزی در سیستان شکل گرفته است. این شهرها شامل زارین ، پروفتازیا، اگریاسپی، رام‌شهرستان و زرنگ است که به ترتیب برابر با محوطه‌های دهانه غلامان، قلعه فراه، قلعه سام، تپه شهرستان و محوطه نادعلی می‌شوند. ساختار فضایی و الگوی شهرسازی در این گستره زمانی بارها تغییر نموده است و در نهایت منجر به ایجاد شهرهای بزرگ اواخر ساسانی و اوایل دوران اسلامی شده است.

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 8 2 2024 02 20 A Study on the Architecture of the New Finding Konari Fire Temple (Kaki) پژوهشی در ساختار معماری آتشکده نویافته کناری (کاکی) 11560 10.22034/iaej.2023.14383.1096 FA حسین توفیقیان زززxx 0009-0005-3441-4775 Journal Article 2023 05 08 Sasanian fire temples with Four Arches plan include central platforms with stone or plaster bases around it and the base of fireplace located in the center of the building. the writer studied the remains of a Sassanid fire temple. Kaki fire temple is 4 km southeast of Kaki city of Dashti city, 11 km northwest of Kanari village in Bardkhon section of Bandar Daeir and 27 km east of the coast of the Persian Gulf. Inside this fire temple and in the middle part of Four Arches, the remains of the platform surrounding the fire place attract attention. This article is presented with the aim of studying and comparing the architecture of Kaki fire temple with fire temples of different regions. This research was conducted as a fundamental research by both documentary and field methods and tries to carefully consider the architecture, usage and history of the Kaki fire temple building. Also, the fire temple building is compared with the existing examples and the type of fire burning in it is studied. As a result of this research, the mentioned building is introduced as a fire temple of the Sassanid period with a local fire and a four-arches architectural plan with a circular corridor around it, similar to other fire temples of the Sassanid period. Also, as a result of the study of this fire temple, the use of Gopals from the Persian Gulf is suggested for the first time as the foundation of the platforms around the fire Place. آتشکده‌های ساسانی با پلان چهارتاقی، در برگیرنده سکوهای مرکزی با پایه‌های سنگی یا گچی پیرامون آن و پایه آتشدان‌هایی است که در مرکز بنا قرار دارد. به دلیل یکپارچگی مذهبی ساختار آتشکده‌ها در سرتاسر شاهنشاهی ساسانی به‌صورت یکسان شامل پلان چلیپایی و به‌صورت چارتاقی با دالان پیرامون بنا با مصالح بوم آورد است. مطالعات گسترده‌ای در خصوص ساختار آتشکده‌های ایران انجام شده است اما اطلاع چندانی در خصوص آتشکده‌های سواحل خلیج فارس وجود ندارد. در بررسی باستان‌شناسی سواحل شمالی خلیج فارس توسط نگارنده بقایای یک آتشکده ساسانی مورد مطالعه قرار گرفت. آتشکده کاکی به فاصله 4 کیلومتری جنوب شرقی شهر کاکی از توابع شهرستان دشتی، 11 کیلومتری شمال غربی روستای کناری در بخش بردخون از توابع بندر دیر و به-فاصله 27 کیلومتری شرق سواحل خلیج فارس در برگیرنده پلان چارتاقی و دالان پیرامون است که توسط حفاران غیر مجاز مورد کاوش غیر علمی قرار گرفته است. در درون این آتشکده و در بخش میانی چارتاقی، بقایای سکوی پیرامون آتشدان جلب توجه می‌نماید. مقاله حاضر با هدف مطالعه و مقایسه تطبیقی معماری آتشکده کاکی با آتشکده‌های مناطق مختلف ارایه شده است. این پژوهش بعنوان یک تحقیق بنیادی به دو روش اسنادی و میدانی انجام شده و تلاش دارد ضمن معرفی معماری بنای آتشکده کاکی، کاربری و تاریخ آنرا مورد دقت نظر قرار دهد. همچنین بنای آتشکده با نمونه های موجود مقایسه شده و نوع آتش فروزان در آن مطالعه گردد.