انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 A model for interpreting two tablets discovered from the Konar Sandal of Jiroft and matching it with written evidences in Akkadian literature الگویی برای معنابخشی به یک لوح کشف‌شده از محوطه کنارصندل جیرفت و هم‌خوانی آن با شواهد مکتوب در ادبیات اکدی 1 14 11260 10.22034/iaej.2022.13867.1045 FA سورنا فیروزی دانش آموخته دکترای باستانشناسی دانشگاه مازندران 0000-0001-5858-8706 حسین کوهستانی اندرزی استاد یار گروه باستان شناسی دانشگاه بیرجند Journal Article 2022 06 06 Konar Sandal’s geometric tablets have led to various theories about writing history. Still, due to the lack of a well-known pattern for reading, any attempt to understand their meaning has so far failed. Due to the one-line geometric side of these tablets, the previous methods of Grotefend and Champollion are not helpful here; therefore, the method of analogy with the common literary patterns of these tablets should be used. In the present research, first, an attempt has been made to make a check on the content of the two inscriptions among the mentioned cases, using the common writing patterns of the third millennium (Sumerian and Akkadian literature) to the first of BC between the Mesopotamia and the Iranian plateau. Also, the proposed model was verified and adapted with evidence in Akkadian literature belonging to the third millennium BC, which was by order of the proposed model. This article shows that based on the standard writing patterns of the third to first millennium BC in the Mesopotamia and the Iranian plateau, in the first two lines of one of the tablets, a description of a genealogy (holder of the tablet) is given. Then the text contains several identical signs or similar and seemingly used (probably a verb) until we come to the name and identity of a new person in the third line. It seems this tablet is written about the events between the owner of the tablet and this new person. In the second step, the same deductive pattern is used to analyze other parts of the same inscription and another inscription. It was further that the correspondence of the mentioned pattern with the Akkadian literature of the third millennium BC allows a whole meaning to a hypothetical verb and clarifies the general meaning of the tablet. الواح هندسی محوطه «کنارصندل»، موجب نظریه‌پردازی‌های مختلفی درباره تاریخچه نگارش شده، اما تاکنون هرگونه تلاش برای درک مفهوم آن‌ها با ناکامی روبرو شده است. به علت تک‌خطی بودن سوی هندسی این الواح، روش‌های پیشین در این‌جا کاربردی ندارد و بنابراین باید از روش قیاسی در خصوص الگوهای رایج ادبیاتی هم‌عصر این الواح، بهره برد. در پژوهش پیش‌رو، ابتدا کوشش شده است تا با بهره‌گیری از الگوی‌های نگارشی رایج هزاره‌های سوم (ادبیات سومری و اکدی) تا هزاره اول پیش از میلاد در میان‌رودان و فلات ایران، یک وارسی روی محتوای دو کتیبه از میان نمونه‌های یادشده صورت گیرد. الگوی مطرح شده، با شاهدی در ادبیات اکدی و متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد، تحت راستی‌آزمایی قرار گرفت. این مقاله نشان می‌دهد که برمبنای الگوهای نوشتاری مرتبط با هزاره‌های سوم تا یکم پیش از میلاد در میان‌رودان و فلات ایران، در دو خط نخست یکی از الواح، توصیفی از یک تبارنامه آورده شده و سپس ادامه متن، شامل شماری علایم یکسان و به ظاهر «صرف شده» است تا آن‌که به نام و هویت شخص جدیدی در خط سوم می‌رسیم؛ در بخش دوم، از همین الگوی قیاسی استفاده شده است تا بخش‌های دیگری از همین کتیبه و نیز یک کتیبه دیگر، تحلیل شود.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11260_70c549b28626adf8c0d6349053a844af.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 03 20 A Research on the Evolution of the Entrance Device in Iranian Architecture from the Neolithic period to the end of the Sassanid period جستاری در سیر تکوین درآیگاه در معماری ایرانی از دوره نوسنگی تا پایان دوره ساسانی 15 38 11458 10.22034/iaej.2023.14223.1080 FA نسرین پورعیدی وند دانشجوی دکتری، گروه مرمت بنا و احیاء بافت های تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. غلامرضا کیانی ده کیانی استادیار، گروه مرمت بنا و احیاء بافت های تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2022 12 29 Architectural products and related elements and components are produced under the influence of cultural conditions, needs, technical experiences of the society, creativity and many other factors and evolve over time. Moreover, in different historical periods, the entrance and its components have also changed. Since the entrances due to their functional role and importance as well as their location in the architectural spaces and urban fortifications were the first elements that were damaged and destroyed in times of crisis, for a systematic review of the evolution of the entrances, there are no appreciable items from the oldest examples. On the other hand, in recent decades, the changes caused by development and destruction have also destroyed or transformed many of the remains of cities and architectural complexes. Since then, the registration, recording and protection of the rest entrances has attracted the attention of those interested. Therefore, the issue of entrance in Iranian architecture is still a less well-known issue and it seems that the evolution of access from simple pre-historic entrances to complicated entrance devices of historical periods is a subject worthy of contemplation and to achieve Such a purpose, especially in the case of the prototypes, the use of archeological findings is considered the only possibility of examining the entrances. Based on these findings, the present article investigates the changes and transformations of the entrances from the first obtained samples until the Sassanid period. The effort has been to track and highlight the changes and transformations of the entrances in the mentioned time frame by using the archaeological reports, documents and the existing samples. فراورده‌های معماری و عناصر و اجزای وابسته به آن تحت تأثیر شرایط فرهنگی، نیازها، تجربیات فنی جامعه، خلاقیت‌ها و عوامل متعدد دیگری تولید می‌شوند و در گذر زمان تکامل می‌یابند. درها و دروازه‌های تاریخی بدلیل نقش امنیتی، اهمیت کارکردی، جنس مصالح و موقعیت قرارگیری در فضاهای معماری و معماری شهری اولین اهداف و مهم‌ترین بخش‌هایی از مستحدثات بوده‌اند که در مواقع بحرانی دچار ناامنی، ضایعه و تخریب می‌شدند، این مهم موجب تکامل و تکوین درها و دروازه‌های ابتدایی تا ورودی‌های مفصل معمارانه گردیده است، به همین دلیل از درها و دروازه‌های تاریخی تعداد قابل توجهی باقی نمانده است. از سویی تغییرات ناشی از توسعه و تخریب در دهه‌های اخیر نیز بسیاری از بقایای شهرها و مجموعه‌های معماری و درها و دروازه‌ها را تخریب یا دچار دگرگونی کرده است. برهمین اساس موضوع تکوین درآیگاه در معماری ایرانی موضوعی کمتر شناخته شده است. مقاله حاضر برآنست تا با اتکای به یافته‌های باستان‌شناسی به بررسی تغییر و تحولات شکلی درآیگاه از اولین نمونه‌های به دست آمده تا دوره ساسانی بپردازد. روش پژوهش کیفی و از نوع تاریخی، توصیفی و تحلیلی است که داده‌های آن بر مبنای یافته‌های باستان‌شناختی در سایت‌ها و محوطه‌های کاوش شده و شواهد معماری برجای مانده گردآوری و با توصیف آنها به دسته‌بندی تحلیلی مرتبط با دوره‌های تاریخی پرداخته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که درگاه‌ها از ساده، کوچک و فاقد در شروع شده، رفته رفته درهای چوبی، درگاه‌های بزرگ‌تر و قرار گرفتن مجسمه‌ها و دیوارنگاره‌ها در مجاورت درگاه‌ها متداول گردیده‌اند و بدین ترتیب سلسله مراتب دسترسی‌ها مراحل تکاملی خود را تا دستگاه‌های ورودی پیچیده طی کرده‌اند.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11458_42a3ddf2e1df611a280d556f1c81996a.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 03 19 The cultural Evolution of Pirtaj South Hills (Eastern Slope of Central Zagros) تطور فرهنگی تپه چال جنوبی پیرتاج(دامنه شرقی زاگرس مرکزی) براساس طبقه‌بندی سفال 39 58 11482 10.22034/iaej.2023.14293.1086 FA مهناز شریفی دانشیار پژوهشکده باستان‌شناسی ،پژوهشگاه میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری، تهران، ایران. 0000-0002-6293-8534 Journal Article 2023 01 05 South PirtajMound is located on the eastern slope of Central Zagros,Bijar County, Kurdistan Province,where Archaeological researches were carried out.The eastern slopes of Central Zagros in the Northwest direction on the one hand and adjacent to the northern and eastern areasof Central Zagros on the other hand,have caused cultural,economic and commercial relations with other places.This area has been the focus of population groups since the Early Bronze Age,and then with the settlement collapse,it is re-inhabited again in the historical and Islamic period. This research was conducted with the aim of investigating the cultural sequence of ChalTepe,to study the pottery traditions of the residents by studying the cultural materials of the site.The results of this research obtained information worthy of attention regarding the cultural interactions of different periods and tried to answer the question,what were the cultural links of Tepe chal region with other regions?This research studies the pottery of the area with field speculation and then a descriptive-analytical approach.The results of this research include pottery findings from the Early Bronze Age,the historical era, and the Islamic Middle periods. In the Bronze Age, in the art of pottery, the influence of the cultural traditions of Yanik can be seen strongly in Tepe chal pottery.The pottery of this area has many variations in terms of role and technique.The relative chronologies indicate the links and cultural interactions of Tepe in the Early Bronze Age with the Caucasus,Anatolia,and Northwest Iran,and in the historical and Islamic eras,we see more influence and impressions from the Central Zagros. تپه چال جنوبی پیرتاج در دامنه شرقی زاگرس مرکزی، شهرستان بیجار قرار دارد که پژوهشهای باستانشناسی آن در سال 1396 انجام یافت. دامنههای شرق زاگرس مرکزی در مسیر شمال غرب از یک طرف و همجواری با نواحی شمالی و شرقی زاگرس مرکزی از طرف دیگر، باعث مناسبات فرهنگی، اقتصادی و تجاری تپه چال با سایر نقاط شده است. این منطقه از دوره مفرغ قدیم مورد توجه گروههای جمعیتی قرار داشته و با فروپاشی استقراری، مجدداٌ در دوران تاریخی و اسلامی سکونت در آن برقرار میگردد. استقرار تپه چال به‌طور متناوب و نه مداوم صورت گرفته‌است. این پژوهش با هدف بررسی توالی فرهنگی تپه چال انجام شد تا به مطالعه سنت‌های سفالین ساکنان بپردازد. نتایج این پژوهش اطلاعات درخور توجهای در خصوص برهمکنشهای فرهنگی دورههای مختلف بدست داد و تلاش نمود به این پرسش پاسخ دهد که تپه چال چه طیف زمانی را در برمیگیرد و پیوندهای فرهنگی آن با سایر مناطق چگونه بوده است؟ این پژوهش با گمانهزنی میدانی و سپس رویکرد توصیفی-تحلیلی به مطالعه یافتههای سفالین محوطه میپردازد. نتایج این پژوهش یافتههای سفالی عصر مفرغ قدیم (فرهنگ کوراارس)، دوران تاریخی و قرون میانی اسلامی را شامل میشود. در عصر مفرغ تاثیرات سنتهای فرهنگی یانیق (گودین IV) به شدت در سفالینههای تپه چال مشاهده میشود. سفالهای این محوطه از نظر نقش و فن از تنوع بسیاری برخوردارند. گاهنگاریهای نسبی نشانگر پیوندها و برهمکنشهای فرهنگی تپه چال در عصر مفرغ قدیم با نواحی قفقاز، آناتولی و شمال غرب ایران دارد و در دوران تاریخی و اسلامی بیشترین تاثیرات را از زاگرس مرکزی شاهد هستیم.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11482_3f2e2a6fcb760125f0947e81fd404f13.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 Climatic conditions during the reign of Urartu and their solutions to confront the droughts شرایط آب‌و‌هوایی در دورة پادشاهی اورارتو و راه‌کارهای مقابله با خشک‌سالی‌ها 59 72 11390 10.22034/iaej.2023.13977.1058 FA مریم دارا استادیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. بابک شیخ بیکلو اسلام دانش‌آموختة دکتری باستان‌شناسی گروه تاریخ و باستان‌شناسی دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. 0000-0003-4826-2360 Journal Article 2022 08 31 The Urartians ruled over the regions around Lake Van and Lake Sevan and Lake Urmia and Lake Childir from about ninth to seventh centuries BC. During the reign of the Urartians the weather became drier and more dehydrated in eastern Anatolia and east of Lake Van and it became more similar to the current climate situation in the region. Therefore, The Urartians’ hydraulic and genius solution was to construct several artificial lakes or reservoirs, water canals, fountains and dams which some of them are recognized by the inscriptions or archaeological surveys and a number of them are still used and active. It seems that qanats were not built by the Urartians but they may have used the qanats built by the other people before them in the region. They also built vineyards, gardens, silos and warehouses that are result of the agricultural improvement in the region and the importance of it for the Urartian kings. The hydraulic constructions are less built in other regions under the Urartians' control as North West of Iran and in Armenia. Ancient climate studies also illustrate that the eastern Anatolia was drier in that era. Additionally, the population raised in the Urartian lands and the kings moved the people of the newly defeated areas and these could be the reason for the hydraulic constructions by the Urartians. It is the aim of the authors in this study to mention climate condition in the reign of the Urartians in their lands and to study their solutions to fight drought by constructing different hydraulic constructions and to improve the agriculture and the watering system in the area. اورارتوها از حدود قرن نهم تا هفتم ق. م در حوالی دریاچه‌های وان ترکیه، سوان ارمنستان و ارومیه ایران حکومت می‌کردند. هم‌زمان با سلسلة پادشاهی اورارتوها در شرق آناتولی آب‌وهوا خشک‌تر و کم‌آبی بیشتر شد و از آن‌ها شواهد باستان‌شناسی و متنی مبنی بر ساخت سازه‌های آبی مانند سد، چشمه، دریاچة مصنوعی یا مخازن بزرگ آب به دست آمده است. همچنین، اورارتوها سیلوهای بسیار و تاکستان و باغ‌های فراوان به‌ویژه در شرق آناتولی احداث کرده‌اند. این در حالی است که این‌گونه شواهد در ارمنستان کمتر و در آذربایجان شرقی و غربی ایران یافت نشده است. پژوهش‌های دیرین‌اقلیم نیز نشان داده که شرق آناتولی هم‌زمان با حکومت اورارتوها خشک‌تر شده است. در این نوشته تلاش بر آن است که ابتدا شرایط آب‌وهوایی هم‌زمان با اورارتوها در مناطق تحت حکومت آن‌ها بررسی و سپس راهکارهای آن‌ها در احداث سازه‌های آبی و همچنین ساخت انبار و رونق کشاورزی و دامپروری در آن دوره بررسی گردد تا نشان داده شود که احتمالاً خشک‌ترشدن و افزایش جمعیت در مناطق تحت سلطة اورارتوها نیز در ساخت سازه‌های آبی از سوی آن‌ها نقش داشته‌اند.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11390_0c0bf917c7942b5a08df71f9da626f97.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 Study of ibex motifs contracts in pottery in Iran in order to distinguish the styles of ancient regions مطالعه قراردادهای تصویری نقشمایه بز در سفالینه های پیش از هزاره اول قبل از میلاد ایران به منظور متمایز کردن سبک های مناطق باستانی 73 87 11481 10.22034/iaej.2023.14358.1094 FA مهناز محمدخانی دانش آموخته کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. امیرحسین صالحی استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0009-0001-3204-7212 غلامرضا سماوی مربی دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. Journal Article 2022 09 29 The study of potteries is always considered with different approaches in analyses The main problem is that none of these studies have dealt with visual contracts of a specific theme in order to distinguish archaeological sites. Accordingly, two main features were defined for research in the Visual contracts under study: Extent in different regions and times. The visual potential is to be defined as visual contracts and to have sufficient examples to recognize the characteristics of visual contracts.The condition for accepting visual contracts for each site was repeated in nearly a quarter of the pottery with the role of an ibex in the same areas. A study of many motifs showed that, except for a few areas, ibex motifs in most areas could be defined as contracts or visual contracts based on one of the definitions of the form (either as a form or as an organizational and structural principle(. Contracts sometimes differed in the same area and at different times, and sometimes showed similarities in different sites and archeological sites over a close period of time. Also during the study, some visual conventions such as ibex urinating that had meaningful meanings were examined in different areas. Among the types of metamorphosis, deformation was the most popular method of representation in order to exaggerate the distinctive feature of the ibex form. In this way, the artist exaggerated by drawing one of the animal's limbs, making that organ the main subject. Exaggeration was represented by various types of pictorial conventions, and in general, the horn was more important to potters for exaggeration than any other organ. most visual contracts are methods to show movement, with 5 methods in areas represented. بررسی سفال‌ها همواره با رویکردهای متفاوت در گزارش‌ها و تحلیل‌های باستان‌شناختی مورد توجه هستند. مسله اصلی آن است که در هیچ کدام از این پژوهش‌ها به قرارداهای تصویری یک نقشمایه خاص به منظور متمایز کردن محوطه‌های باستانی پرداخته نشده است. نقشمایه بز بروی سفال‌ها با توجه به داشتن گستردگی در محوطه های باستانی مختلف در دوره های زمانی متفاوت، داشتن پتانسیل تصویری و نمونه های کافی برای تعریف شدن به عنوان قراردادهای تصویری، مناسب برای متمایز کردن محوطه های باستانی هستند. فراوانی بالای سفال‌های منقوش یافته شده در حفاری‌ها و افزایش دایمی آنها با کاوش‌های جدید لزوم تلاش جهت روش‌های متفاوت در دسته بندی سبک‌های منطقه‌ای را روشن می‌سازد. بر این اساس دسته‌بندی و شناخت ویژگی‌های سبکی قراردادهای تصویری نقشمایه بز در محوطه‌های باستانی از اهداف این پژوهش است. تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام شده است. نتایج بررسی انجام شده بر روی انبوه نقشمایه‌ها نشان داد که جز مناطق اندکی، نقشمایه‌های بز در بیشتر مناطق امکان تعریف به عنوان قرارداد یا قراردادهای تصویری بر اساس تعریف های مختلف فرم را دارند. همچنین دفرماسیون بیشترین استفاده را در ترسیم نقشمایه‌های بزداشت که در میان انواع دگردیسی، دفرماسیون به منظور اغراق در خصوصیت بارز فرم بز محبوب‌ترین روش در بازنمایی بود. در خلال مطالعه، برخی قراردادهای تصویری متفاوت مانند نقش بز در حال ادرار در محوطه های مختلف مورد بررسی قرار گرفت که قرارداد تصویری آن دفرماسیون به منظور معنا بخشی تشخیص داده شد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11481_86654aa91382ffa290d510f1d2dd3353.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 03 19 A comparative study of the architectural pattern of New Elamite tombs بررسی تطبیقی الگوهای معماری آرامگاه‌های ایلام نو (مطالعه موردی: آرامگاه جوبجی، ارجان و 693 شوش) 88 102 11485 10.22034/iaej.2023.14138.1070 FA نرگس عبدی فر دانشجوی دکترای تخصصی رشته باستانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران بهمن فیرزومندی شیره جینی استاد گروه باستانشناسی و تاریخ، واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسوول) جبرییل نوکنده استادیار باستانشناسی، پژوهشکده باستان‏شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی، تهران. ایران. Journal Article 2022 12 03 The land of Elam, located in the southwest of Iran, is the center of one of the oldest civilizations of ancient Iran. The Elamites were able to gain power by integrating the resources of the low and high lands and lasted more than any powerful dynasty in the Near East for about 2500 years. The long history of Elam is divided into three periods: old, middle and new Elam. Methodical surveys and archeological excavations have been carried out in a small way to better understand the state of dispersion of the sites and to recognize the geographical range in the New Elam era compared to the Old and Middle Elam eras. With the discovery of Tel Gasar in Ramhormoz and Tomb 693 in Susa, as well as two significant burials during construction operations in the two areas of jubaji/ Ramhormoz and Arjan/Behbahan, more knowledge was gained about the architectural style of the tombs of the Neo-Elam period.in the is research, an attempt has been made to examine the architectural style of the royal tombs of the the Neo-Elam period. The research method is descriptive-analytical and the materials were collected by library method. This research shows that regarding the architectural style of New Elamite tombs, we are faced with two architectural models: The tomb of the first type is the indicator of Susa and the origin of this type of tombs can be seen with a little difference in terms of structure in the tombs of the old dynasties of Mesopotamia and Elam. The tombs of the second type are stone and more reminiscent of the Iron Age tombs of Lorestan and the highlands of Elam. سرزمین ایلام واقع در جنوب غربی ایران، مرکز یکی از کهن‌ترین تمدن‌های ایران باستان است. ایلامیان توانستند با ادغام منابع سرزمین‌های پست و بلند به قدرت رسیده، و بیش از هر سلسلة قدرتمندی در خاور نزدیک حدود 2500 سال دوام بیاورند. تاریخ طولانی ایلام به سه دورة ایلام قدیم، میانه و نو تقسیم شده است. در دورة ایلام نو، نسبت به دورة ایلام قدیم و میانه، بررسی‌های روشمند و کاوش‌های باستان‌شناسی برای درک بهتر از وضعیت پراکندگی محوطه‌ها و بازشناسی محدودۀ جغرافیایی به‌صورت ناچیز انجام شده است. با بدست آمدن آرامگاه تل گسر در رامهرمز و آرامگاه 693 در شوش، همچنین دو تدفین شاخص در طی عملیات عمرانی در دو منطقة جوبجی/ رامهرمز و ارجان/ بهبهان، آگاهی بیشتری در خصوص سبک معماری آرامگاه‌های دوره ایلام نوکسب شد. در این پژوهش سعی بر آن شده تا به بررسی سبک معماری آرامگاه‌های شاهی دورة ایلام نو بپردازیم. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و مطالب به‌روش کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد در خصوص سبک معماری آرامگاهای ایلام نو، با دو الگوی معماری مواجه هستیم: آرامگاه نوع اول شاخص شوش است و منشأ این نوع آرامگاه‌ها با کمی تمایز از نظر ساختاری، در آرامگاه‌های میان‌رودان و ایلام (قدیم و میانه) قابل مشاهده است. آرامگاه‌های نوع دوم سنگی و بیشتر یادآور گورهای دورة آهن لرستان و مناطق بلند ایلام هستند.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11485_da4b17317583999c7fc8ba29cfd48b8b.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 "An analysis of burial practices in Anatolia during the Achaemenid period تحلیلی بر شیوه‌های تدفین در آناتولی در دوران هخامنشیان 103 118 11397 10.22034/iaej.2023.14192.1073 FA علیرضا مس فروش دانش آموخته‌ی کارشناسی ارشد باستان‌شناسی از دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. علیرضا هژبری نوبری استاد تمام،گروه باستانشناسی دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. مهسا ویسی استادیار پژوهشکده تاریخ ایران، گروه پژوهشی تاریخ فکری و فرهنگی ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. Journal Article 2023 01 29 Modernist beliefs and ideas began with the migration of Persians to the Iranian plateau and after that, with the formation of the powerful Achaemenid Empire, the crystallization of these ideas can be seen in the emergence of the architectural art of their royal tombs in Pasargad, Naqsh-Rostam, Takht-Jamshid in Iran, and after that in Satrap. He saw their conquests in areas such as Anatolia. This area was considered one of the important parts of this vast empire, where you can follow the various methods of Achaemenid royal burials and analyzed and investigated the effect of abstract ideas formed in the east and west of this region on their burial methods. This research was conducted with the historical-analytical method and using the results of field research reports on the relationship between Iran and Anatolia, and its purpose is to investigate the effects of the Achaemenid culture on the traditions of the royal tombs, as well as the interactions between these two lands from this point of view. be investigated and analyzed. The results show that the intellectual behavior of Anatolian nobles and elites, along with religious beliefs, was influenced by political fluctuations. The types of graves that existed before the arrival of the Achaemenids in Anatolia have increased in terms of quantity and continued with minor changes to the past ways, which is a sign of Persian peace, freedom of thought and religious behavior throughout the empire. It is Achaemenid. Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid Achaemenid باورها و اندیشه‌های نوگرایانه با مهاجرت پارسیان به فلات ایران آغاز شد و در پی آن با شکل‌گیری امپراتوری قدرتمند هخامنشی تبلور این اندیشه‌ها را می‌توان در پیدایش هنر معماری مقابر سلطنتی آنان در پاسارگاد، نقش رستم، تخت‌جمشید در ایران، و به دنبال آن در ساتراپ‌های مفتوحه‌ی آنان در مناطقی چون آناتولی مشاهده کرد. این منطقه یکی از بخش‌های مهم این امپراتوری وسیع به حساب می‌آمده که می‌توان شیوه‌های گوناگون تدفین‌های سلطنتی هخامنشیان را در آنجا پیگیری کرد و تأثیر اندیشه‌های انتزاعی شکل گرفته در شرق و غرب این منطقه را روی شیوه‌های تدفین آنان تحلیل و بررسی کرد. این پژوهش با روش تاریخی-تحلیلی و با استفاده از نتایج گزارش‌های پژوهش میدانی در ارتباط ایران و آناتولی انجام شده است. هدف از این پژوهش بررسی تأثیرات فرهنگ هخامنشی روی سنت‌های مقابر سلطنتی است تا تعاملات بین این دو سرزمین از این منظر نیز تحقیق و واکاوی شود. نتایج نشان می‌دهد رفتار فکری اشراف و نخبگان آناتولی، در کنار اعتقادات مذهبی، تحت تأثیر نوسانات سیاسی بوده است. انواع تدفین که تا پیش از ورود هخامنشیان در سرزمین آناتولی وجود داشته از نظر کمیت افزایش یافته و همچنان با تغییراتی جزیی به شیوه‌های گذشته ادامه داشته است که این موضوع نشانی از صلح پارسی، آزادی اندیشه و رفتارهای مذهبی در سرتاسر امپراتوری هخامنشی است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11397_89c0a463cc070b6c547ce09aa59abd5f.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 Investigating settlement patterns of the Parthian period in Gilan-Gharb plain (Kermanshah province) بررسی الگوهای استقراری دوره اشکانی در دشت گیلان غرب (استان کرمانشاه) 119 135 11398 10.22034/iaej.2023.13948.1052 FA هوشنگ رستمی دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0009-0006-9058-6050 رضا مهرآفرین استاد تمام گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. سید رسول موسوی حاجی استاد تمام گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Journal Article 2022 08 09 From the beginning of archaeological research in the 20th century in Iran, most of archaeologists tend to study and research on western and the central Zagros region of this country due to the archaeological importance of this region which resulted in carrying out many research and excavations by numerous foreign archaeological teams. An accurate investigation on archaeological research shows significance and dignity of Kermanshah province, especially when it comes to Gilan Gharb city on aforementioned historical period. This city poses a key role in the historical period because of its specific location and also situating in one of the communication axes with Mesopotamia and West Asia. Investigating on biological conditions of forming settlements can be done by relying on archaeological studies, utilizing their analysis and pattern that give a clear understanding of how these settlements have been formed in Parthian period. The present study examines and evaluates 29 Parthian sites located in the West Gilan Plain which were identified in the archaeological survey of the central part of Gilan Gharb. The main question of this research is how these settlements have been formed in that era and effective factors on their establishment. To answer this question, firstly, explored potteries from different sites were identified and relative chronology of the sites has done. Then by using GIS software, the Parthian sites of Gilan West has analysed and evaluated according to two natural and human geography factors. Then, a wide range of variables such as: amount of precipitation, rivers and environmental beds have been analysed. Regarding to these analyses, the key role of considered variables e.g. Altitude, temperature status and access to water resources have been revealed as significant factors in formation of mentioned settlements. با شروع پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران در قرن بیستم، نقش حوزۀ جغرافیایی غرب ایران و زاگرس مرکزی در ارتباط بین نواحی میان‌رودان و بخش‌های مرکزی فلات ایران به‌عنوان دو بستر مهم شکل‌گیری تمدن‌های جنوب غرب آسیا، توجه گروه کثیری از باستان‌شناسان داخلی و خارجی را به خود جلب کرد و سرآغاز روند مطالعات باستان‌شناسی این حوزه شد. در این میان حدود سیاسی استان کرمانشاه که بخش قابل توجهی از نواحی زاگرس مرکزی را در برگرفته اهمیتی به‌سزا داشت، امّا دشت گیلان غرب در منتهی‌الیه غربی این منطقه و دامنه‌های زاگرس مرکزی در نزدیکی سرزمین میان‌رودان، علی‌رغم بهره‌مندی از نقشی کلیدی در شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین محورهای ارتباطی دنیای باستان، ازنظر پژوهش‌های باستان‌شناختی، علی‌رغم اهمیت آن، مغفول مانده است. وسعت نه‌چندان زیاد این دشت در قیاس با حوزۀ جغرافیایی زاگرس مرکزی؛ اگرچه احتمال حصول نتایج نو و متفاوت را کم‌رنگ می‌کند؛ امّا با این‌همه نمی‌توان از اهمیت و جایگاه ویژه این منطقه در شکل‌دهی مناسبات فرهنگی و روابط تمدن ساز حوزۀ جنوب غرب آسیا چشم پوشید. پژوهش حاضر به‌عنوان بخشی از طرح باستان‌شناسی دشت گیلان غرب (بخش مرکزی) به دنبال دست‌یابی به پاسخ این سؤال است که کدام عوامل محیطی در توزیع فضایی محوطه‌های اشکانی منطقه گیلان غرب تأثیرگذار بوده‌اند؟ مقایسه تطبیقی و گاه‌نگاری نسبی صورت گرفته بر اساس نمونه سفال‌های جمع‌آوری‌شده طی این طرح منتج به شناسایی 29 محوطه و استقرار قابل انتساب به دورۀ اشکانی، در این حوزه بود. هدف از انجام این پژوهش مطالعه الگوی استقراری محوطه‌های اشکانی شناسایی شده در دشت گیلان غرب با نرم‌افزار GIS و تحلیل تأثیر عوامل محیطی چون ارتفاع و امکان دسترسی به منابع آبی، پوشش گیاهی منطقه، آب‌وهوای منطقه، دسترسی به مسیرهای ارتباطی و شیب سطحی زمین بر الگوی پراکندگی‌های این محوطه‌هاست. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای به سرانجام رسیده است. الگوی پراکندگی محوطه‌ها از دهستان حومه تا چله و دیره به‌صورت خطی در امتداد رودخانه‌ها و منابع آبی برای افزایش سهولت دسترسی به آب و در نزدیکی زمین‌های مرغوب برای کشاورزی و مراتع برای چرای دام‌ها، نشان از این مهم دارد که احتمالاً الگوی معیشتی در این دوره بر پایه کشاورزی آبی/ دیمی و گله‌داری شکل گرفته است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11398_4e116472d8d66d4a4122b279f7da37f6.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 Parthian and Sassanian Settlements in Bastam, Shahrood and Damghan Plain: A View of Defensive/ environmental Landscape استقرارهای پارت و ساسانی در دشت‌های بسطام، شاهرود، دامغان با نگاهی بر چشم‌انداز دفاعی/محیطی 136 147 11396 10.22034/iaej.2023.14044.1063 FA شراره فرخ نیا کارشناس اموال فرهنگی تاریخی، اداره کل موزه ها، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تهران، ایران. Journal Article 2022 10 26 The distribution patterns of Parthian and Sassanian settlements in Damghan and Shahrood plain with their defensive and environmental landscape would be argued in this paper. According to the result of archaeological fieldwork in Bastam (Farokhnia, 1395) (Roustaee, 1383), Shahrood and Damghan plain (Trinkaus, 1981) , most of the parthain and Sassanian settlements were located in the low slope of the plains and close to the some water features such as Qanats. They also are very close together and were located in the middle parts of the plains, because of the better subsistence conditions. The settlements might be the small scale societies (small villages) which were clustered close to the main roads. However organized defensive structures, economical and industrial evidence are the distinctive characteristics of the settlements in the neighborhood areas such as Gorgan and Khorasan, there are not the same evidence related to these settlements in these plains. It’s apparently the settlements were defended by local strategic. The distribution patterns of settlement demonstrate more nucleated and in some parts of the area they distributed sparsely. Nucleated patterns might be applicable for defending settlements together and to be more resilient. Interestingly enough, the settlements in the late Sassnian were formed more sparsely and they are not nucleated anymore. I would argue the settlement patterns probably shows the societies were not involving with the conflicts and tensions. They might be more in the peaceful condition. Also Parthian and Sassanian settlements might would be a camp sites or small villages which were not strong and organized enough to establish defensive systems. در این نوشتار چگونگی پراکنش استقرارهای مربوط به دوران پارت و ساسانی در دشت‌های دامغان شاهرود و بسطام، وضعیت دفاعی و شرایط محیطی آن‌ها بر اساس داده‌های حاصل از مطالعات و پژوهش‌های باستان‌شناختی قبلی مطالعه شد. با توجه به نتایج حاصل از بررسی‌های باستان‌شناختی در دشت‌های دامغان، بسطام و شاهرود، الگوی استقراری محوطه‌های پارت و ساسانی شبیه به هم و اغلب آن‌ها در شیب‌های ملایم و در قسمت‌های میانی دشت و با فاصله‌ای نزدیک به هم واقع شده‌اند. با محاسبه میزان کاربری زمین و همچنین با توجه به اندازه و مقیاس آن‌ها می توان بیان کرد که هر کدام از این‌ها تشکیل جامعه‌ای کوچک و شاید در مقیاس روستایی را داده و به نوعی به صورت دسته‌ای یا گروهی در کنار مسیرهای اصلی ارتباطی قرار گرفته‌اند. علاوه بر این به نظر می‌رسد در محوطه‌های شناسایی شده به دلایل زیست محیطی در دوره‌های قبل و بعد هم، استقرار به صورت طولانی مدت صورت نگرفته است. بنابراین الگوی استقراری یکسان و یک شکل این سکونت‌گاه‌ها بیانگر این نکته است که جوامع این دوران در این منطقه وسعت چندانی برای ساخت تدافعات و استحکامات نداشته و همچنین قابلیت لازم برای ایجاد مراکز اقتصادی و صنعتی گسترده به شکلی که شواهد آن در دشت گرگان و منطقه خراسان دیده می‌شود، ندارند. از این رو به نظر می‌رسد که این منطقه تنها با تلاش‌های بومی در مقیاسی کوچک مستحکم شده بود؛ اگرچه این مناطق مانند دشت گرگان دارای استحکامات دفاعی گسترده‌ای نیست اما شرایط دفاعی آن در مقیاس کوچک و پراکنده قابل توجه است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11396_43cf10a7ba626e330e4bacef823450a9.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 03 19 The background of the formation of the early quarters of the city of Isfahan in the historical period and its developments in the early Islamic centuries; A case study: Jubareh quarter پیشینه شکل گیری محلات اولیه شهر اصفهان در دوره تاریخی و تحولات آن در قرون اولیه اسلامی؛ مطالعه موردی محله جوباره 148 162 11450 10.22034/iaej.2023.14010.1061 FA شهباز نوری فشارکی دانشجوی‌دوره‌دکتری‌باستان‌شناسی،واحدعلوم‌وتحقیقات‌دانشگاه‌آزاد اسلامی، تهران، ایران. محسن جاوری استادیارگروه‌باستان‌شناسی، دانشگاه‌کاشان، ایران. 0000-0003-2663-0871 محمد مرتضایی دانشیارگروه‌باستان‌شناسی، پژوهشگاه‌میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی ‌و گردشگری‌کل‌کشور، تهران، ایران. Journal Article 2022 11 06 The background of the formation of the early quarters of the city of Isfahan in the historical period and its developments in the early Islamic centuries; Acase study: Jubareh quarter Isfahan is one of the most important cities of the central plateau of Iran, which despite its political adversity, has maintained its prestige since Ancient times and in some historical periods have left a special role as political center of Iran. Political centrality the history and economy of this city has paved the way for the expansion of the city and the emergence of different neighborhoods of different classes. The city of Jay from before Islam to The fourth century A.H is the center of Isfahan and one of the most important cities of Sassanid Iran and the Islamic world. After that, the construction of the gates and then the wall of the city of Judea reduced its importance and instead the city of Judea became the center of Isfahan and one of the most important cities in the Islamic world and one of the main centers of the province. In this paper, we seek to answer the questions including questions: Elements of Isfahan quarters comparable to physical elements of the formation of quarters in the central regions of Iran and The role of Jews as its primary residents in the formation of the quarter of the Jubareh . The research method used in this research is descriptive – analytic that is based on the building and effects in the historical tissue of this range and historical evidence and reports in texts in the time period before Islam until the Safavid period. اصفهان از مهم‌ترین شهرهای فلات مرکزی ایران است که علیرغم فراز و نشیب ها و ناملایمت‌های سیاسی، از دوران باستان تا کنون اعتبار خود را حفظ کرده و در برخی از دوره‌ها نیز به‌عنوان مرکزیت سیاسی ایران نقش ویژه‌ای از خود به جا گذاشته است. موقعیت مکانی، مرکزیت سیاسی و اقتصادی این شهر در طول تاریخ زمینه‌ساز گسترش شهر و به‌وجود آمدن محله‌های مختلف از طبقات گوناگون شده است. شهر جی از دوره ساسانی تا قرن چهارم هـ‌ق مرکز خوره اصفهان و از مهم‌ترین شهرهای ایران ساسانی و سرزمین‌های خلافت اسلامی به‌شمار می رفت. در قرن چهارم هـ‌ق با حضور آل‌بویه در اصفهان و تصمیم آن‌ها برای انتقال مرکز قدرت از جی به یهودیه و در پی آن احداث دروازه‌ها و سپس دیوار شهر یهودیه از اهمیت جی کاسته و در عوض شهر یهودیه تبدیل به مرکز خوره اصفهان و یکی از مهم‌ترین شهرهای سرزمین‌های خلافت اسلامی و از مراکز اصلی ایالت جبال گردید. این مقاله به‌دنبال پاسخ به پرسش‌هایی شامل: چگونگی تاثیر محله جوباره در شگل گیری و رشد و گسترش محلات شهر اصفهان در قرون اولیه اسلامی؛ و چگونگی نقش یهودیان در شکل‌گیری محله جوباره اصفهان. این پژوهش از نوع توصیفی و تاریخی- تحلیلی است که در دو قالب کلی پژوهش های کتابخانه ای و پژوهش های میدانی اعم از بررسی بافت شهری موجود و تطبیق و مقایسه با شواهد و اسناد تاریخی به انجام رسیده است. با توجه به استدلال‌های ارائه‌شده در مقاله می‌توان نتیجه گرفت که با رونق روزافزون جوباره این محله اهمیتی خاص یافت و با گذشت زمان از محله جی به عنوان یکی از هسته های اولیه شهر اصفهان در دوره تاریخی، آبادتر و بزرگ‌تر شد و بدین‌ترتیب با یک جابجایی تختگاه اصفهان از جی به یهودیه (جوباره) انتقال یافت.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11450_40210a8b585beb1df047a786b7516bb9.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 03 18 Maritime archaeological research of the historical ship Qouroq پژوهش باستان شناسی دریایی کشتی تاریخی قروق ، تالش (استان گیلان) 163 194 11413 10.22034/iaej.2023.14118.1068 FA حسین توفیقیان استادیار باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده باستان شناسی، تهران، ایران . 0009-0005-3441-4775 محمدرضا نعمتی استادیار باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده باستان شناسی ، تهران، ایران. عبدالمجید نادری بنی استادیار زمین شناسی، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، تهران، ایران. Journal Article 2022 11 20 Constant changes in the water level of the Caspian Sea has become one of the most important factors in the emergence of a number of historic ships on its southern coast. Some of these wooden vessels have been identified off the coast of Neka in the east of Mazandaran province, Chamkhaleh and Talesh in Gilan province and recently a larger vessel has been identified in Ashrafieh threshold, but little is known about the structure, timber, construction site, ownership and dating of these ships in Not available. Archaeological excavations at the historic ship Ghorogh revealed that the ship belonged to the first half of the 18th century and was built in Tsarist Russia using Russian coniferous timber, and then in maritime trade between the Iranian ports of Anzali or Karganrood with ports. The Russians have been on the move like Estrakhan or Badkoobeh. The structure of the ship, twenty-seven meters long and six meters wide, is very strong and voluminous and includes four layers of longitudinal and transverse timber as the ship's skeleton and the outer and inner layers of the slab. The historical ship Ghorogh is a semi-longitudinal vessel of a large vessel located on the sandy shore of Ghorogh village, a short distance from the sea. The upper parts of the ship were destroyed and the lower parts, including the hull, the shank, the heel and the base of the main sail of the ship, remained. The structure of the historical ship Ghorooq is comparable to the shipwrecks on the shores of Chamkhaleh, Neka and Astaneh Ashrafieh, which can indicate the synchronicity of these historical vessels. تغییرات دایم سطح آب دریای خزر یکی از مهم‌ترین عوامل پیدایش تعدادی از کشتی‌های تاریخی در سواحل جنوبی آن شده است. برخی از این شناورهای چوبی در سواحل نکا در شرق استان مازندران، چمخاله و تالش در استان گیلان و اخیرا شناور بزرگ‌تری در آستانه اشرفیه شناسایی شده‌اند اما اطلاعات چندانی در خصوص ساختار، منشأ الوار، محل ساخت، مالکیت و تاریخ گذاری این کشتی‌ها در دسترس نیست. با انجام کاوش باستان‌شناسی در کشتی تاریخی قروق، مشخص شد این کشتی متعلق به دوره افشاریه و نیمه اول قرن هجدهم میلادی است که با استفاده از الوار درختان سوزنی برگ روسی، در روسیه تزاری ساخته شده و سپس در تجارت دریایی بین بنادر ایرانی انزلی یا کرگانرود با بنادر روسی مانند استراخان یا بادکوبه در رفت آمد بوده است. ساختار کشتی با بیست و هفت متر طول و شش متر عرض، بسیار مستحکم و حجیم است و در برگیرنده چهار لایه الوار طولی و عرضی به عنوان اسکلت کشتی و لایه های بیرونی و داخلی تخته پوش است. کشتی تاریخی قروق به صورت نیمه طولی یک شناور بزرگ در ساحل ماسه ای روستای قروق به فاصله اندکی از دریا واقع شده است. بخش های فوقانی کشتی تخریب شده و بخش های تحتانی شامل بدنه، ساتور، پاشنه و پایه بادبان اصلی کشتی باقی مانده است. ساختار کشتی تاریخی قروق قابل مقایسه با کشتی‌های مشکوفه در سواحل چمخاله، نکا و آستانه اشرفیه است که می‌تواند نشان دهنده هم‌زمانی این شناورهای تاریخی باشد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11413_79b6245ff93841eb8c120cec9bf8be14.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 7 2 2023 02 20 Investigating the position of the most important numbers in the chronology system of Mesopotamia, Egypt, and Iran بررسی جایگاه مهم‌ترین اعداد در نظام گاه‌شماری میان‌رودان، مصر و ایران باستان 195 206 11399 10.22034/iaej.2023.14059.1064 FA نسرین تارویردی زاده دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشکده زبان و ادبیات، علوم انسانی و علوم اجتماعی، تهران، ایران. مجتبی منشی زاده استاد دانشگاه علامه طباطبائی، گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی، تهران، ایران (مسئول مقاله) علی شهیدی استادیار دانشگاه تهران، گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی، تهران، ایران Journal Article 2022 10 09 Wherever a civilization was born, introductory levels of mathematical science was gifted in its effects, in this route the position of numbers in human life are obvious. Some of these numbers have long-life connections with our beliefs and their etymology acquaints us with the reasons for their prevalence in the history of ancient nations. This paper investigates and explains the position of number science in astronomy and chronometry of ancient tribes using a descriptive-analytical approach. The research seeks to find out to what extent the primitive man has been able to explain the successive and regular natural phenomena by comparing and calculating them accurately and proportionally, such as the movement of celestial bodies and their effects on the early calendar. Amongst the natural phenomena, regular and calculated repetition of night and day, the periodic changes of the different forms of the moon, and the periodic changes of the hot and cold seasons, have been of attention of the primitive man. The result of this study is to reach to the discussion that the origin of each chronometry and calendar is consistent with the number of seasons change, nights and days, and the annual alternating rotation. This has been achieved by applying the numbers and motions of the cosmos and stars, the movements of the stars and their precise measurement in various tribes from ancient Iran to Mesopotamia by using mathematical knowledge and numbers has been able to make a huge change in the ancient nations and caused progress for mankind. هر جا تمدنی متولد می‌شد، سطوحی مقدماتی از علم ریاضیات را در آثارش به ارمغان می‌گذاشت؛ در این میان، حضور و جایگاه اعداد در زندگی جمعی و فردی نمایان است. برخی از این اعداد پیوندی دیرینه با باورهای ما دارند و پی بردن به راز آنها ما را با دلایل مقبولیت و رواجشان که مربوط به تاریخ اقوام کهن است؛ آشنا می‌سازد. جستار حاضر بر آن است تا با بهره‌گیری از رویکردی توصیفی- تحلیلی به بررسی جایگاه مهم‌ترین اعداد در نظام گاهشماری مردم میان‌رودان، مصر و ایران باستان بپردازد. این پژوهش در پی یافتن حقایقی است تا به این نتیجه برسدکه بشر، تا چه اندازه توانسته است با مقایسه و محاسبه دقیق و متناسب با اعداد، پدیده‌های متوالی و منظم طبیعی مانند حرکت اجرام آسمانی و آثار آن‌ها، به تقویم اولیه دست یابد. از میان پدیده‌های طبیعی پیش از همه تکرار منظم و حساب‌شده‌ی شب و روز، تغییر تناوبی شکل‌های متفاوت ماه و تغییر تناوبی فصول گرم و سرد، توجه بشر را به خود جلب کرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که از آغاز هر گاهشماری و تقویم، مطابق با تعداد تغییر فصول، شب و روز و چرخش متوالی سالیانه بوده است. که این امر با استعمال اعداد و حرکت افلاک و ستارگان حاصل‌شده است؛ علاوه بر این به نظر می‌رسد اندازه‌گیری دقیق حرکات ستارگان در اقوام مختلف از ایران باستان تا میان‌رودان با استفاده از دانش ریاضی و اعداد توانسته تحولی عظیم را در زندگی اقوام کهن ایجاد کند و باعث پیشرفت بشریت شود. در پاسخ به پرسش اصلی پژوهش باید نوشت که اعداد 5، 7، 12، 13، 14، 21، 24، 28، 354، 365 دارای ارزش بالا در نزد اقوام کهن بوده‌اند. در پاسخ به پرسش دوم پژوهش باید گفت، هر چند ایرانیان در موضوع گاهشماری پیشگام و آغاز کننده نبوده‌اند اما آنان نیز مانند دیگر اقوام کهن به ویژه ساکنان بین‌النهرین از کهن‌ترین اقوام جهان در بحث گاه‌شماری هستند. در پاسخ به این پرسش که آیا شباهت‌هایی میان گاهشماری ایرانیان با دیگر اقوام وجود دارد یا نه؟ حاصل این پژوهش گویای وجود شباهت است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11399_85ba4c9aa69f722ed73d37afa4ad75ca.pdf