انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 A Study of Archaeological Finds of Tape Jamalo in Chaharmahal and Bakhtiari; Based on Systematic Survey and Arena Determination مطالعه یافته های باستان شناسی حاصل از بررسی روشمند و تعیین عرصه و حریم تپه جمالو، چهار محال و بختیاری 1 14 10218 FA مجید ساریخانی استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه شهرکرد محمود حیدریان دانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه شهرکرد 0000-0001-5888-6770 Journal Article 2020 07 07 After the construction of the Zayanderud dam in central Iran, a total number of five villages, i.e., Yancheshmeh, Abadchi, Murah or Baba Aghdaghan, Jamalo, and Ghaleh Raeis, along the Zayanderud River were displaced and some sites like Jamalo, Ashna, and Koganak also went underwater. Reducing rainfalls and droughts over the past ?? years have accordingly caused the decline of water in the reservoir of Zayanderud dam and the size of the lake is decreasing year by year. The event also led to the emergence of the Jamalo site from the water. Due to the limitations of archaeological studies in ????, as well as the special condition of the site due to the richness and expansion of evidence (Neolithic to Islamic period), and the probability of falling underwater again, the arena and the proposed privacy to the site towards the mid of ???? have been thus far determined. The systematic survey and arena determination of the site and its surroundings was performed. The present study was carried out by descriptive-analytical method and a combination of library and field studies. Therefore, the main objective of this paper was to provide an overview of the settlement status of the site and presenting a relative chronology based on surface findings. The survey and excavation teams also covered ??? ??×?? m squares for systematic sampling, and recorded the digging of ?? trenches, measuring ?×? m. Based on the excavated trenches the area of the site was determined of ???? square meters. Based on the surface findings, it seems that Tape Jamalo was first occupied in the first half of the sixth millennium BC, after the invention of pottery. The site then continued to be dominated for much of the sixth and fifth millennium B.C., until the beginning of the Early Bronze Age. In the Middle Bronze Age, it had been also dominated by the Porto-literate, historic, and Islamic period. Some pottery shreds on the surface were similar to those of the Khuzestan and Fars regions, and the central and western Iranian Plateau. بعد از ساخت سد زاینده‌رود چند تپه از جمله تپه‌های کوگانک، جمالو و آشنا زیرآب غرق شدند. کم شدن آب سد زاینده‌رود و بیرون آمدن تپه جمالو فرصت مناسبی برای پژوهش‌های باستان‌شناختی پیش‌رو گذاشت. عملیات تعیین عرصه و پیشنهاد حریم و بررسی سیستماتیک تپه و اطراف آن انجام شد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و ترکیبی از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی انجام شد. هدف اصلی بررسی وضعیت استقراری محوطه و ارائه گاه‌نگاری نسبی براساس یافته‌های سطحی بود. در بررسی سطحی محوطه، بعد از شبکه بندی تمام سطح به صورت پیمایشی مورد نمونه‌برداری تصادفی قرار گرفت و سپس ?? گمانه با ابعاد ?×? متر اجرا شد. گستره عرصه و حریم تپه براساس گمانه‌های کاوش شده ???? متر مربع تشخیص داده شد. براساس یافته‌های سطحی می‌توان اذعان کرد که تپه جمالو برای اولین‌بار در نیمه اول هزاره ششم ق.م، مورد سکونت قرار گرفته است. وجود انواع مصنوعات سنگی شامل تیغه‌ها، ریزتیغه‌ها و تراشه‌ها و پراکندگی گونه‌های متنوع سفالی بر سطح تپه از یک سوی نشان دهنده استمرار زندگی در دوره‌های مس‌وسنگ؛ مفرغ؛ هزارة اول و دوران اسلامی است و از سوی دیگر بیانگر این نکته است که این محوطه، محوطه‌ای بسیار مهم برای درک تبادلات درون‌منطقه‌ای و برون‌منطقه‌ای، سازماندهی اقتصادی و تخصصی شدن صنعت در دورة مس‌وسنگ این بخش از زاگرس و همچنین تدوین تسلسل لایه‌نگاری منطقه چهارمحال به احتمال زیاد از آغاز نوسنگی یا دوره‌ مس‌سنگ قدیم تا دوره اسلامی است. برخی قطعات سفالی سطح تپه شباهت زیادی با نمونه‌های سفالی خوزستان، فارس و فلات مرکزی و غرب ایران دارند.

https://iaej.sku.ac.ir/article_10218_3e1fb9297735057d44263e674078a7fd.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 The Role of Environmental Factors in the Spatial Distribution of the Chalcolithic Settlements in Northern Region of the Cultural Basin of Halilrood Case Study: Esfandagheh Plain in Jiroft and Halilrood Tributaries (Ghadrood-Khaneh of Rabor) نقش عوامل ‌محیطی در توزیع مکانی استقرارهای مس و سنگ بخش شمالی حوزه فرهنگی هلیل‌رود؛ مطالعه موردی: دشت اسفندقه جیرفت و سرشاخه هلیل‌رود (محدوده قدرودخانه رابر) 15 30 10222 FA رضا ریاحیان گهرتی امیر صادق نقشینه محمدرضا سعیدی Journal Article Environmental factors have played a decisive and important role in the formation and spatial distribution of human settlements during the prehistoric era. The study of the human-environment interactions is one of the main approaches in modern archeology. The Halilrood cultural basin is one of the geographical areas with three different climates of "cold mountainous and temperate", "warm" and "hot and dry", and this climatic multiplicity led to specific patterns in the location and development of permanent and temporary settlements. Prehistoric archaeological studies in this area have focused more on Bronze Age settlements; While chalcolithic settlements have received less attention. Meanwhile, the study of settlements of the chalcolithic Age plays an important role in understanding pre-historic cultures before entering the Bronze Age in the cultural basin of Halilrood. The main question is, what is the role of environmental factors on the spatial distribution of chalcolithic settlements in the northern part of the Halilrood basin? The research method is descriptive-analytical, and the research has been done based on archaeological studies and environmental factors such as altitude, direction, and gradient of the land slope, water resources, and geological features. These data were analyzed by GIS associated with 47 chalcolithic settlements. Results show that the altitude, elevation, and access to water resources have the most role in the location and formation of the settlements. Finally, it can state that there has been a good interaction between the environment and human cultures in the northern part of the cultural basin of Halilrood during the prehistoric era. عوامل محیطی نقش مهمی در شکل‌دهی و توزیع مکانی سکونت‌گاه‌های انسانی داشته‌اند و مطالعه روابط متقابل انسان و محیط، یکی از رویکردهای اصلی باستان‌شناسی نو است. حوزه فرهنگی هلیل‌رود با چندگانگیِ اقلیمی، «سرد کوهستانی و معتدل» (بخش شمالی)، «گرم» (بخش میانی) و «گرم و خشک» (بخش جنوبی) الگوهای خاصی را در مکان گزینی و توسعه سکونتگاه‌های دائمی و موقت در پی داشته است. مطالعات باستان‌شناسی پیش‌ازتاریخ در این حوزه، بیشتر بر استقرارهای عصر مفرغ تمرکز یافته و سهم استقرارهای مس و سنگ در چنین مطالعاتی بسیار اندک است. این در حالی است که مطالعه استقرارهای مس و سنگ پیش از ورود به عصر مفرغ، نقش مهمی در شناخت فرهنگ‌های پیش‌ازتاریخی دارد. پرسش اصلی این است که تأثیر و نقش عوامل ‌محیطی بر نحوه توزیع مکانی استقرارهای مس و سنگ در بخش شمالی حوزه هلیل‌‌رود چگونه است؟ روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و تحلیل‌ها بر پایه داده‌های حاصل از بررسی‌های عواملی محیطی مانند ارتفاع از سطح دریا، جهت و میزان شیب زمین، منابع آب و ساختار زمین در ارتباط با 47 استقرار مس و سنگ این بخش با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS)) صورت گرفته است. بر پایه نتایج، عوامل محیطی از قبیل ارتفاع از سطح دریا و نحوه دسترسی به منابع آب بیشترین نقش را در مکان گزینی و شکل سکونتگاه‌ها داشته‌اند. در پایان می‌توان اظهار داشت با انجام این پژوهش تعامل انسان و طبیعت همچنین محیط و فرهنگ در این بخش به شکل مناسبی نمایان شد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_10222_3f4bd1f117b18afa131c48de15486652.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 The Origin and Evolution of Sphinx Motifs and human-animal imaginary creatures on the seals of ancient Elam ‍ منشأیابی و سیر تحول نقوش اسفنکس و موجودات ترکیبی انسانی- حیوانی روی مهرهای عیلام باستان 31 44 10224 FA مهرناز بهروزی مهرداد نوری مجیری محمد اقبال چهری Journal Article Sphinx is a Latin word with the Arabic equivalent of the Sphinx, which in ancient Greek art refers to creatures a combination of the human head and the body of a lion. Archaeological evidence on the seals it shows that the history of the role of sphinx in the Iranian plateau, especially in the art of Elam, dates back to at least the middle of the third millennium BC and as part of the religious beliefs of the ancient Elamites.They are shown on religious-mythological seals. The role of these creatures may have reflected the belief in the worship of deities in human-animal forms and as guardian beings. Although the first millennium BC and subsequent periods can be considered the peak of the prevalence of this type of motifs,but this role has existed in the previous millennia.Therefore, the purpose of this study is to identify the origins of sphinxes and human-animal creatures in Elamite culture based on seal designs in a descriptive-analytical method and then compare them with similar designs in other regions.According to this study, the origin of the designs of sphinxes on Elamite seals to the southeastern part of Iran in areas such as Tepe Yahya and Iblis and related to the middle of the third millennium BC.Therefore, the role of sphinx and hybrid creatures on Elamite seals was not an art imported from other regions than the Iranian plateau,and it is possible that it went from ancient Elamite to art of other regions such as Mesopotamia and Syria. اسفنکس به موجوداتی ترکیبی اطلاق می‌شود که متشکل از سر انسان و بدن شیر است.شواهد باستان شناسی و مطالعه‌ی روی مهرها نشان می‌دهد که سابقه‌ی نقش اسفنکس به اواسط هزاره سوم ق.م بر می‌گردد. این موجودات تخیلی را می‌توان به عنوان بخشی از باورهای مذهبی عیلامیان روی مهرهای آن‌ها دانست که شاید بیانگر اعتقاد به پرستش خدایانی به اشکال انسانی-حیوانی و یا به عنوان موجوداتی نگهبان بوده است. هر چند که هزاره اول ق.م را می-توان اوج رواج این نوع نقوش دانست، اما این نقش در هزاره‌های قبل از آن نیز وجود داشته است. پرسشهای اصلی مطرح شده در پژوهش این است که بر اساس نقوش مهرهای ایلامی، منشأ فرهنگی نقوش اسفنکس متعلق به جامعه یا جوامع کدام منطقه فرهنگی بوده است؟ و هر گونه نقوش اسفنکس ‌ها با توجه به تفاوت‌شان از نظر ظاهری، چه کارکردی داشته اند؟ هدف از این پژوهش، خاستگاه فرهنگی- منطقه‌ای اسفنکس‌ها و موجودات انسانی-حیوانی بر اساس نقوش مهرها با روشی توصیفی–تحلیلی است و سپس به مقایسه آن‌ها با نقوش مشابه در مناطق دیگر با رویکرد تطبیقی پرداخته می‌شود. نتایج بیانگر آن است که منشأ نقوش اسفنکس‌ها بر روی مهرهای ایلامی به حوزه جنوبشرقی در محوطه‌هایی مانند تپه یحیی و تل ابلیس و مربوط به اواسط هزاره سوم ق.م است. لذا نقش اسفنکس و موجودات ترکیبی با سر انسان و بدن حیوان بر روی مهرهای ایلامی، هنری وارداتی از مناطق دیگری غیر از فلات ایران نبوده است و احتمال دارد که از هنر عیلام به هنر مناطق دیگر مانند میان‌رودان و سوریه باستان رفته باشد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_10224_8ee30f15c1c633d3e1c8a9aae5cfda35.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 Evaluation of components and distribution area of Yaz-I-III culture in northeastern Iran with emphasis on Khorasan cultural area ارزیابی مؤلفه‌ها و حوزه پراکنش فرهنگ یازI-III در شمال شرق ایران با تاکید بر حوزه فرهنگی خراسان 45 62 11144 FA حسن باصفا گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور محمدصادق داوری دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه نیشابور، ایران 0000-0001-7168-3695 Journal Article 2021 12 02 After the developments of the new Bronze Age on the Iranian plateau, a new era called the Iron Age emerged. Iron Age cultures of the northeastern region of Iran are completely different from the evolutionary theories and characteristics of the Iron Age culture of northwestern Iran, as well as the evolutionary approaches of this period in other cultural parts of the Iranian plateau. The Iron Age cultures of northeastern Iran, especially Khorasan, include two completely different cultures in terms of cultural materials and biological structures, which are called Yaz and Dahestan cultures. In the present study, in addition to describing the components of the two cultural systems of Yaz and Dahistan, we first try to explain the spheres of influence and common boundaries of these two cultural systems and then, according to recent studies, the biological structures of the Iron Age culture in Khorasan. Finally, an attempt is made to study and interpret the components of Yaz culture in relation to the traditions of the New Bronze Age as well as the Achaemenid period. The results of the study indicate the influence of Yaz culture in East Khorasan and Dahistan culture in West Khorasan to Gorgan plain. According to recent studies and current knowledge, Bojnourd plain in Atrak basin and Jajarm plain in Kalshour basin are the common borders of these two cultures (in North Khorasan province). In East Khorasan, the components of the Iron Age culture are closely related to the Yaz culture in Central Asia, and some local components are also evident. In addition, Yaz III period coincides with the Achaemenid period, which is ignored in the Yaz time division, which according to the types of pottery, to some extent can be traced to the components of the Achaemenid period in Khorasan. پس از تحولات دوره مفرغ جدید در فلات ایران، دوره جدیدی به‌نام عصر آهن ظهور پیدا کرد. فرهنگ‌های عصر آهنی منطقه شمال شرق ایران به‌طور کامل با نظریات تحولی و شاخصه‌های فرهنگ عصر آهن مناطق شمال غربی ایران، همچنین رویکردهای تحولی این دوره در دیگر نقاط فرهنگی فلات ایران متفاوت است. فرهنگ‌های عصر آهنی شمال شرق ایران به‌ویژه خراسان، شامل دو فرهنگ کاملاً متفاوت از نظر مواد فرهنگی و شاکله‌های زیستی هستند که فرهنگ‌های یاز و داهستان نام دارند. در پژوهش حاضر، علاوه ‌بر تشریح مؤلفه‌های فرهنگی یاز، تلاش می‌شود حوزه‌های نفوذ و مرزهای مشترک این دو نظام فرهنگی تبیین و سپس برحسب مطالعات اخیر، شاکله‌های زیستی فرهنگ عصر آهنی یاز در خراسان ارزیابی شود. درنهایت نیز کوشش می‌شود تا حد امکان مؤلفه‌های سفالی فرهنگ یازIII در خصوص فرهنگ هخامنشی خراسان، بررسی شود. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر حوزه نفوذ فرهنگ یاز در شرق خراسان و فرهنگ داهستان در غرب خراسان تا دشت گرگان است. برحسب مطالعات اخیر و دانش فعلی، دشت بجنورد در حوضه اترک و دشت جاجرم در حوضه کال شور مرزهای مشترک این دو فرهنگ(در استان خراسان شمالی) محسوب می‌شود. در شرق خراسان مؤلفه‌های فرهنگ عصر آهنی، هم‌خوانی نزدیکی با فرهنگ یاز در آسیای مرکزی دارد و برخی مؤلفه‌های محلی نیز مشهود است. علاوه بر این دوره یاز III از لحاظ گاه‌شناختی مقارن با حکومت هخامنشیان است که در تقسیم‌بندی زمانی یاز؛ یعنی از 500 – 300ق.م نادیده انگاشته شده که با توجه به گونه‌های سفالی، تا حدی می‌توان مؤلفه‌های دوره هخامنشی در خراسان را پی‌گیری کرد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11144_3103deb68465747643608bb0f506dee6.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 Southwest Asia during the Iron Age from the perspective of climatic events جنوب غربی آسیا در عصر آهن از منظر رویدادهای اقلیمی 63 76 11143 FA بابک شیخ بیکلو اسلام گروه تاریخ و باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. 0000-0003-4826-2360 Journal Article 2021 11 28 During the Iron Age (1500 - 550 BC) extensive migrations and socio-political conflicts have taken place, especially in southwest Asia. Probably the main reason for these movements was related to the 3200 BP (1200 BC) and the 2800 BP (800 BC) climatic events. This study attempts to investigate the influential climatic events during the Iron Age in southwest Asia, based on paleoclimate research of the late Holocene. The main question is what (possibly) link has there been between climate change and Iron Age socio-political change in the region? It is assumed that the escalation of arid climatic conditions has severely strained human societies. In this study, historical documents and archaeological evidence of southwest Asia belonging to the Iron Age, along with the results of paleoclimate research of the late Holocene from the region, the North Atlantic, and Greenland have been examined. According to paleoclimate studies, several climatic oscillations are identified during the Iron Age: about 1500 - 1250 BC a wet period (Iron I), about 1250 - 950 BC a very dry period (the 3200 BP event), and about 950 - 850 BC a relatively wet period (Iron II), about 850 - 750 BC a dry period (the 2800 BP event) and about 750 - 550 BC an unstable wet-dry period (Iron III). The results of this study show that periods of increasing violence and widespread human migrations during the Iron Age overlapped with times of climatic anomalies. It is also emphasized that the survival of most Iron Age societies in Iran during difficult periods of climate change has certainly been compatible with a kind of subsistence system that can probably be described as pastoral nomadism and hunting; A system adapted by the environmental potentials of many regions of Iran, which has been also continued during historical and Islamic periods. طی عصر آهن (۱۵۰۰ - ۵۵۰ ق.م) مهاجرت‌ها و درگیری‌های اجتماعی و سیاسی گسترده‌ای، به خصوص در منطقه‌ی جنوب غربی آسیا، رخ داده‌اند. احتمال می‌رود دلیل اصلی این تحرکات در ارتباط با رویدادهای اقلیمی ۳۲۰۰ و ۲۸۰۰ سال پیش بوده باشد. هدف از این پژوهش، بررسی شرایط اقلیمی عصر آهن در منطقه‌ی جنوب غربی آسیا با تکیه بر پژوهش‌های دیرین‌اقلیم هولوسن جدید است. پرسش اصلی درباره‌ی ارتباط احتمالی میان تغییرات اقلیمی و دگرگونی‌های اجتماعی-سیاسی عصر آهن در این منطقه است. مفروض است که تشدید شرایط اقلیمی خشک، جوامع انسانی را به شدت دچار تنش می‌کرده است. در انجام این پژوهش، اسناد تاریخی و شواهد باستان‌شناختی منطقه‌ی جنوب غربی آسیا متعلق به عصر آهن، همراه با نتایج پژوهش‌های دیرین‌اقلیم هولوسن جدید از منطقه‌ی مذکور، اطلس شمالی و گرینلند بررسی شده‌اند. برآیند این مطالعه نشان می‌دهد که دوره‌های افزایش خشونت و مهاجرت‌های گسترده‌ی انسانی طی عصر آهن با زمان بی‌نظمی‌های آب‌وهوایی هم‌پوشانی داشته‌اند، همچنین، بر این نکته تآکید می‌شود که بقا و ماندگاری جوامع عصر آهن ایران در دوره‌های سخت تغییر اقلیم، قطعاً با روش‌های تاب‌آوری و سازگاری میسر بوده است. با توجه به توانمندی‌های محیطی بسیاری از مناطق ایران، به نظر می‌رسد، در چنین دوره‌هایی، نظام معیشتی کوچ‌رو-گله‌داری/ شکارگری مناسب‌تر از یک‌جا‌نشینی-دهقانی بوده است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11143_16f8e136ee5693823268874e58795216.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 Comparative study of Parthian pottery discovered from the archeological survey of the northern part of Baluchestan (Case study: Khash city) مطالعه تطبیقی سفال‌های اشکانی مکشوفه از بررسی باستانشناسی بخش شمالی بلوچستان (مطالعه موردی: شهرستان خاش) 77 92 10219 FA یاسمن نصیری پور زهره جوزی محمد کیخا سحر بختیاری Journal Article Baluchestan as a natural gateway of the Indian subcontinent has long attracted attention. Pottery, as a characteristic of artistic and applied styles of different periods, in addition to determining the age of a settlement, can help to know the social conditions, historical developments and the quality of trade exchanges. Therefore, one of the most basic ways to understand cultural connections in different periods is to study pottery. So far, no research has been done on Parthian pottery in Khash city, so in this study, the authors try to study the relative chronology of the Parthian sites of Khash city and how the cultural interactions inside and outside of this region based on the typological results of pottery by descriptive-analytical study of potteries. In order to achieve the mentioned purposes and to understand the trend of its cultural currents in the Parthian period, the following questions were raised: ?- What is the predominant decoration of Parthian pottery in Khash city? The predominant decoration of Parthian pottery in Khash city is painting. ?- What have been the cultural interactions inside and outside the region based on the typological results of pottery? The results of typology show that Khash city during the Parthian period with cultural regions of South Baluchistan, Sistan, Kerman, Greater Khorasan, some areas of the Persian Gulf and the Sea of Oman, Afghanistan and Pakistan. As a result, by comparing the typology of pottery, a relatively clear situation of the pottery industry of Khash city in the Parthian period and cultural connections within and outside the region of this city was revealed. سرزمین بلوچستان به عنوان گذرگاه طبیعی شبه قاره هند از دیرباز نگاه‌ها را به سوی خود جلب نموده است. سفال به ‌منزله شاخصه سبک‌های هنری و کاربردی ادوار مختلف می‌تواند علاوه بر تعیین قدمت یک سکونتگاه، به شناخت ابعادی از شرایط اجتماعی، تحولات تاریخی و کیفیت مبادلات تجاری کمک کند. ازاین‌روی یکی از اساسی‌ترین راه‌ها جهت درک ارتباطات فرهنگی در دوره‌های مختلف، مطالعه و بررسی سفالینه‌هاست. تاکنون در مورد سفال‌های اشکانی شهرستان خاش پژوهشی انجام نگرفته است. از این‌رو نگارندگان در این پژوهش سعی دارند تا با مطالعه توصیفی- تحلیلی یافته‌های سفالی، به گاهنگاری نسبی محوطه-های دوره اشکانی شهرستان خاش و چگونگی تعاملات فرهنگی درون و برون منطقه‌ای این حوزه بر اساس نتایج گونه‌شناختی سفال‌ها بپردازند. برای دستیابی به اهداف مذکور و پی بردن به روند جریانات فرهنگی آن در دوره اشکانی، پرسش‌های ذیل مطرح گردید: ?- تزیین غالب سفال اشکانی شهرستان خاش به چه صورت است؟ تزئین غالب سفال اشکانی در شهرستان خاش از نوع نقاشی می‌باشد.?- تعاملات فرهنگی درون و برون منطقه‌ای این حوزه بر اساس نتایج گونه‌شناختی سفال‌ها چگونه بوده است؟ نتایج حاصل از گونه‌شناختی نشانگر آن است که شهرستان خاش در طول دوره اشکانی با مناطق بلوچستان جنوبی، سیستان، کرمان، خراسان بزرگ، برخی مناطق حوزه خلیج فارس و دریای عمان، افغانستان و پاکستان ارتباط فرهنگی داشته است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_10219_1531beb762df4029513ebf9295e0d34f.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 Classification and Typological Analysis of the Ceramics from Mud B Mound, Sarbisheh County, South Khorasan Province طبقه‌بندی و تحلیل گونه‌شناختی سفالینه‌های تپه مود B شهرستان سربیشه - خراسان جنوبی 93 112 11156 FA کاظم مرادزاده دانشگاه بیرجند مریم ظهوریان عضو هیات علمی گروه باستان شناسی دانشگاه بیرجند حسین کوهستانی اندرزی استاد یار گروه باستان شناسی دانشگاه بیرجند محمد فرجامی سازمان میراث فرهنگی Journal Article 2021 12 08 Investigation of ancient pottery is considerably important in archaeological studies In addition, studying the ceramics; we can examine their different kinds of regional styles, types and techniques. Since according to Hernik’s classification the Parthian pottery has had a greater diversity and not the same styles were used during this period, investigation and study of the ceramics of this period is essential in order to better understand the local and regional styles of this period. Meanwhile, according to the surviving texts and inscriptions, South Khorasan or the ancient Qahestan has shown to be one of the important Parthian states in eastern Iran. Therefore, in this research, it has been attempted to study the pottery obtained from Mud B mound, one of the typical ancient hills of the Parthian period in South Khorasan. The purpose of the present research, which is conducted using a comparative-analytical method, The answer to the questions raised is: 1- What was the dominant pottery in this area? 2- Which regions have had the most cultural interactions?In this study, initially 85 typical pottery pieces were collected from the surface of Mud B mound during the educational excavation of Birjand University and then the ceramics gathered through this excavation were undergone a typological study according to which the following results were obtained: 1- This mound includes three pottery types, i.e. Lundo, Burnished War and non-glazed plain, among which the plain non-glazed pottery is one of the dominant pottery types of this hill. 2- Chronologically, the examined pottery exhibits a date from the Parthian to the early Sassanid period. 3- Mud B mound had the highest degree of cultural connection with neighboring regions such as Sistan, Baluchistan and the Greater Khorasan. بررسی سفالینه‌های باستانی در مطالعات باستان‌شناختی اهمیت بسزایی دارد،به نحوی که بسیاری از دوره‌بندی‌های تاریخی بر این مبناصورت می‌پذیرد. علاوه بر آن،با مطالعه بر روی سفالینه‌ها می‌توان به انواع سبک‌ها، گونه‌ها و تکنیک‌های منطقه‌ای آن پرداخت. از آنجا که سفال اشکانی بر اساس تقسیم‌بندی هرینک دارای تنوع بیشتری بوده و در این دوره از سبک‌های یکسانی استفاده نمی‌شده؛ بنابراین بررسی ومطالعه بر روی سفالینه‌های این دوره برای شناخت هرچه بهتر سبک‌های محلی و منطقه‌ای ضروری می‌نماید. در در این بین خراسان جنوبی یا همان قهستان باستان، بر اساس نوشته‌ها و کتیبه‌های به جای مانده نشان می‌دهدکه یکی از ایالات مهم اشکانیان در شرق ایران بوده است. براین اساس، در این پژوهش سعی گردید که به بررسی و مطالعه سفال‌های بدست آمده از تپه مودB که یکی از تپه‌های باستانی شاخص دوره اشکانی در خراسان جنوبی است، پرداخته شود. هدف از انجام این پژوهش که به روش تطبیقی -تحلیلی صورت می‌پذیرد، معرفی گونه‌های غالب سفالی، گاهنگاری و بررسی ارتباطات/‌برهمکنش های فرهنگی این منطقه با مناطق همجوار است. در این پژوهش، ابتدا ۸۵ قطعه سفال شاخص از سطح تپه مودB جمع‌آوری و سپس گونه‌شناسی و گونه‌شناختی گردید که بر اساس آن نتایج زیرحاصل شد:۱- این تپه دارای سه گونه سفال لوندو،داغدار و سفال ساده بدون لعاب می‌باشد.۲- به لحاظ گاهنگاری سفالینه‌های مورد مطالعه تاریخی برابر با اوایل اشکانی تا اوایل ساسانی را نشان می‌دهند. ۳- در آخر نیز مطالعه و مقایسه تطبیقی سفالینه‌ها نشان می‌دهد که بیشترین ارتباط فرهنگی را با مناطق همجوار همچون سیستان، بلوچستان و خراسان بزرگ دارا بوده است.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11156_df155694b52c187021971ad5e3123819.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 Evidence of the seasonal settlement during Sassanid era from Tol-e Gap Kenareh, Fars province شواهدی از استقرار موقت دوره ساسانی از تل گپ کناره، استان فارس 113 126 10220 FA مرتضی خانی پور حسینعلی کاوش رضا ناصری Journal Article So far, much research has been done on the Sassanid period, which is generally related to state centers and large cities of this period, and less attention has been paid to rural or temporary settlements that have been associated with these centers, the administrative, social, economic structures and settlement patterns interpretations requires attention to all of the sites in the region. Tol-e Gap Kenareh is located about ? km from Istakhr city. During the excavations in this area, deposits with Sassanid pottery were identified. Due to the low thickness of the deposits, the lack of architectural identification, the distribution of ash seems that this area was temporary site during the Sassanid period. Current study by introducing a temporary site of the Sassanid period, firstly is focused on the classification and typology of pottery obtained from excavation. to obtain the composition and structure of potteries, differences and similarities between them, kiln temperature, petrographic experiments on ? samples of The pottery was made, which resulted in the fact that all the pottery had a porphyry texture, and due to the presence of calcite in the samples, the temperature of the kiln was probably less than ??? degrees Celsius. Also, by studying the geology of the area and comparing the samples with other samples tested from other periods of the area, it can be said that pottery is indigenous and local production. For absolute dating, two animal bone specimens were tested in a laboratory that suggested date of ??? to ??? AD for the Sasanian period deposits in this site. تا کنون پژوهش‌های بسیاری در مورد شناخت دوره ساسانی صورت گرفته که عموماً مربوط به مراکز حکومتی و شهرهای بزرگ این دوره بوده و کمتر به استقرارهای روستایی و یا موقت که در ارتباط با این مراکز بوده‌اند توجه شده‌، جهت تحلیل ساختارهای اداری، اجتماعی، اقتصادی و شناخت الگوهای زیستی نیازمند توجه به تمامی آثار منطقه است.طی کاوش‌های صورت گرفته در این محوطه نهشته‌هایی با سفال دوره ساسانی شناسایی شد، با توجه به ضخامت‌ کم نهشته‌ها، عدم شناسایی معماری، پراکنش خاکستر به نظر می‌رسد که این محوطه در دوره ساسانی به‌صورت موقت مورد سکونت قرار گرفته است. در این مقاله ضمن معرفی استقراری موقت از دوره ساسانی در ابتدا به طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال‌های به‌دست‌آمده از کاوش پرداخته شده و سپس جهت شناخت ترکیب و ساختار سفال‌ها، تفاوت‌ها و تشابهات بین آن‌ها، میزان درجه حرارت پخت، آزمایش‌های پتروگرافی بر روی ? نمونه از سفال‌ها صورت پذیرفت که در نتیجه مشخص گردید که همگی سفال‌ها دارای بافت پورفیری بوده و با توجه به وجود کلسیت در نمونه‌ها احتمالاً دمای پخت کوره کمتر از ??? درجه سانتی‌گراد بوده است. همچنین با مطالعه زمین‌شناسی منطقه و مقایسه نمونه‌ها با دیگر نمونه‌های مورد آزمایش قرار گرفته از سایر دوره‌های محوطه می‌توان گفت سفال‌ها تولید بومی و محلی هستند. جهت تاریخ‌گذاری مطلق نیز دو نمونه استخوان حیوانی مورد سنجش قرار گرفت که در نتیجه تاریخی در حدود ??? تا ??? میلادی را می‌توان برای نهشته‌های دوره ساسانی این محوطه پیشنهاد کرد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_10220_da51e350898546dbafd0fd2d19540e44.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 Revision of the Architecture of Aliabad Shamshirbar and Rahmatabad ChaharTaqis in Kerman based on new archaeological evidence بازنگری در معماری چهارطاقی‌های علی‌آباد شمشیربر و رحمت‌آباد کرمان بر اساس نویافته‌های باستان‌شناختی 127 144 11153 FA علیرضا زبان آور دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. محمد مرتضایی رضا شعبانی Journal Article 2021 12 08 The function of architectural structures attributed to the Zoroastrian religion in the Sassanid period has always been accompanied by questions. Although CharTaqies which are the most religious structures of this period seem to be very similar, but by studying the architectural details it can be seen that these structures have a considerable variety. A large number of ChaharTaqis that have been identified so far are located in the south part of Iran, Fars and Kerman regions. However, Kerman ChaharTaqis due to their location in the remote areas are less known. Our knowledge about Sasanian religious architecture is limited to the investigations done by Vanden berghe in the ۱۹۶۰'s. In this study, Aliabad and Rahmatabad ChaharTaqis which are located in the south-west part of Kerman province, in Orzouyeh County, both in architectural and religious typology will be studied based on new findings. First of all, the type of the architecture in these buildings will be studied. After that, in comparison with other similar structures and writing resources as well, their religious quality will be evaluated by the authors. This study, it is a fundamental research, with descriptive-analytical methodology and nature, while data collected bibliographically and following fieldwork. The results of this research indicate that some Chahar Taqis such as the Chahar Taqis studied in this research could be considered as a “Dadgah” fireplace in Sassanian period. This study due to the new architecture features of these ChaharTaqis describing in this paper and offering a new usage for them would be considerable. در میان چهارطاقی‌های ساسانی که تا به امروز شناسایی شده‌اند، بیشترین تعداد آن‌ها در جنوب ایران و در نواحی فارس و کرمان قرار دارند که دراین‌بین چهارطاقی‌های کرمان به سبب دورافتادگی تا حدود زیادی ناشناخته مانده‌اند. تا به امروز شناخت معماری مذهبی دوره‌ی ساسانی در نواحی کرمان به پژوهش‌های واندنبرگ در دهه‌ی ۶۰ سده‌ی بیستم میلادی محدود می‌شود. در پژوهش پیش‌رو براساس یافته های نوینی که از آوار برداری و پاکسازی محوطه‌های علی‌آباد و رحمت‌آباد بدست آمده نگارندگان سعی کردند ضمن مطالعه و مقایسه‌ی ویژگیهای معماری دو بنای مذکور به این پرسش پاسخ دهند که چهار‌طاقی‌های مطالعه شده در این مقاله از نظر کیفیت مذهبی به کدام یک از آتش‌های مقدس سه‌گانه در دین زرتشتی شامل آتش‌های بهرام، آدران و دادگاه قابل انتساب هستند؟ این پژوهش ازنظر ماهیت‌ و ‌روش، پژوهشی توصیفی-تحلیلی بوده و گردآوری داده‌ها به‌صورت میدانی و کتابخانه‌ای است. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر این نکته است که چهارطاقی‌های مطالعه شده علاوه بر راهروی پیرامونی دارای فضاهای معماری متصل دیگری نیز بوده و بر اساس ویژگی‌های معماری و مکانی که دارا هستند می توانند با آتش «دادگاه» مرتبط باشند. این پژوهش از این منظر می‌تواند اهمیت داشته باشد که ضمن ارائه‌ی پلانی جدید از چهارطاقی‌های مطالعه شده، جایگاه مذهبی نوینی برای آن‌ها مطرح کرده که می‌تواند برای سایر چهارطاقی‌های ساسانی با ویژگی‌های معماری مشابه نیز قابل ارائه باشد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11153_498f940d9b933c529b06aa96d18f7eda.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 An analysis of the typology and the study of Sassanid period jewellery in terms of morphology تحلیلی بر گونه‌شناسی و مطالعه فرمی زیورآلات دوران ساسانی 145 164 11152 FA زهره جوزی دانشگاه سیستان و بلوچستان زهرا نصراللهی دانشگاه سیستان و بلوچستان مریم یاغی زهی دانشگاه سیستان و بلوچستان هادی فرجی دانشگاه سیستان و بلوچستان Journal Article 2021 12 08 the glory and luxury tended to increase in the Sassanid period, and consequently, various ornaments were used that are unique both in terms of aesthetics and in terms of morphology and variety in species and details of the elements. Along with other cultural findings, jewelry can be considered as one of the most important sources for understanding the Sassanid civilization and culture, so that in many surviving works of this period such as: coins, reliefs, Gypsum busts, metalworking and stamping can be followed. The present research is based on descriptive-analytical method and based on library studies and field studies and visiting the findings of archeological excavations and objects in museums, tries to look at the ornaments left over from the Sassanid civilization. To study, typology and identity of these valuable works and in this regard pursues the following goals: ۱. Morphology and classification of Sassanid period jewelry ۲.Identity of individuals based on the type of jewelry or classification of these works based on gender Studies show that the jewelry of this period is divided into ۷ groups of earrings, necklaces, crowns, rings, bracelets, beards and brooches in terms of morphology. Some of these jewels, such as beards and crowns, were reserved for kings, thus indicating the unique position of power and glory of the Sassanid kings. Jewelry such as bracelets, bracelets, and bracelets have been used more by Sassanid women, and necklaces and earrings have been used for both men and women, in some cases, the gender of the people has been involved in their form.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11152_c8bcfd3fedd67f9abb731ef4aca58448.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 The Concept of "Territory" in the Sasanian Period: A Contemplation تأملی در مفهوم «قلمرو» در دورۀ ساسانی 165 182 11154 FA میثم لباف خانیکی دانشگاه تهران فرزاد عابدی دانشگاه تهران بهار رضایی باغ بیدی دانشگاه تهران زهرا وهابی دانشگاه تهران یوسف حسن زاده دانشگاه تهران Journal Article 2021 12 08 The term "territory", in the Sasanian cultural-political discourse, alludes to a concept wider than the kingdom's frontiers. This concept rooted in the cultural-political traditions of the ancient Iranian governments was redefined and revived in the Sasanian period relying on myths, religion, and history. A significant part of this concept was founded on the basis which was constructed in the pre-Sasanian periods during the Achaemenid and Parthian periods. The Sasanian monarchs conquesting of the east and west of the ancient world expanded the physical borders of their territory and thus paved the way to extend their cultural territory over the world evidenced by the Sasanian material culture which having been found from all over the ancient world. They introduced also some innovations in the myths to justify developing the territory legally and religiously. In the present paper, after investigating the concept of territory with regard to the cultural-political discourse of Achaemenids, Arsacids, and Sasanians, the role of myth and history in the definition of "ēran" is examined. Moreover, the Sasanian endeavours to expand their physical territory and then evidence of the Sasanian cultural territory is reviewed based on the historical accounts and archaeological evidence. Examination of the "territory" in different dimensions shows that the Sasanian territory set the stage for parading the Iranian culture which continued to survive over time and space. Accordingly, one can surmise that many historical events and cultural processes determining the significant Iranian events and organizations throughout history were affected by the Sasanian cultural-political characteristics even after the decline and fall of the Sasanian empire. «قلمرو» در گفتمان فرهنگی و سیاسی ساسانیان، بر مفهومی فراتر از مرز و محدودۀ شاهنشاهی ساسانی دلالت داشت. این مفهوم که برآمده از سنت های فرهنگی و سیاسی حکومت های کهن ایران باستان بود، در دورۀ ساسانی بر مبنای اسطوره، دین و تاریخ بازتعریف شد و ماهیتی نو پیدا کرد. پادشاهان ساسانی، ظرف جغرافیایی فلمرو خویش را با گسترش فتوحات به شرق و غرب دنیای باستان وسعت بخشیدند و راه را برای بسطِ قلمرو فرهنگی خویش هموار نمودند. در توجیه وسعت بیش از اندازۀ سرحدات شاهنشاهی ساسانی، بدعت هایی در اسطوره اعمال گردید تا قلمرو جدید توجیهی دینی بیابد. در این مقاله پس از واکاوی مفهوم قلمرو در گفتمان فرهنگی- سیاسی هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان به نقش اسطوره و تاریخ در تعریف «ایران» پرداخته می شود. سپس تلاش های نظامی ساسانیان برای بسط قلمرو جغرافیایی قلمروشان مرور شده و مصادیقی از گسترۀ فرهنگی قلمرو ایشان مورد بررسی قرار می گیرد. بررسی مفهوم قلمرو از ابعاد گوناگون نشان می دهد که قلمرو ساسانیان به مثابه میدانی برای جولان فرهنگ ایرانی، در طول زمان و در عرض مکان امتداد یافت. تا جایی که بسیاری از رخدادهای تاریخی و جریان های فرهنگی در سده های پس از سقوط ساسانیان از عناصر قلمرو فرهنگی و سیاسی ایشان تأثیر پذیرفت.

https://iaej.sku.ac.ir/article_11154_67f36d6c644a9701979d7059161f3546.pdf

انجمن علمی باستانشناسی ایران با همکاری دانشگاه شهرکرد جستارهای باستان شناسی ایران پیش از اسلام 2476-6046 5 2 2021 01 20 A survey of in the fascias of farim’s monarchic surrounding مطالعة گچبری‌های مکشوفه از محوطة اسلامی شاه نشین فریم 183 194 10223 FA هانیه حسین نیا امیرکلایی سیدرسول موسوی حاجی حسن هاشمی زرج آباد مهدی عابدینی عراقی Journal Article A survey of in the fascias of farim’s monarchic surrounding Hanie hossein nia amirkolaei Dr. seyyed rasool mousavi haji Dr. hassan hashemi zarjabad Mehdi abedini araghi In ????, a speculation was carried out around the tower of Rasht (located in the village of Farim, Dudange district of Sari city) from the underground soil, which the explorer called the Shahneshin. After that, the three sections were explored in order to study and study the different parts of this space in the years ????, ???? and ????, including the works of pottery, glass, iron nails and very beautiful pieces of plaster obtained from the above mentioned area.According to the archeological section from the period of Al buya in this area and according to the probe, the dating of this building dates back to the middle of the ?th century AH. One of the most important archaeological finds of this site is that, in terms of visual beauty, the combination of motifs and the use of plant and geometric designs is one of the great examples of this art at the height of Islam, which is obviously evident in the transmission of Sassanid artistic achievements.The results of the studies indicate that the designs used in the archery gilding from the Shahneshin area are largely similar to the patterns used in the decoration of the buildings of the early Islamic Ages, and these motifs themselves are influenced by the role of the decorative motifs of the Sasanian period. Key words: monarchic surrounding, fascia, Early Islamic centuries, assortment, Typological Comparison در سال ???? طی گمانه‌زنی‌های انجام شده در اطراف برج رسکت (واقع در روستای فریم، بخش دودانگة شهرستان ساری) فضایی ستون‌دار از زیر خاک سربرآورد، که کاوشگر آن را شاه‌نشین نامید. پس از آن سه‌فصل کاوش جهت بررسی‌ و مطالعة بهتر بخش های مختلف این فضا در سال‌های ????، ???? و ???? صورت گرفت، ماحصل آن آثار سفالین، شیشه، میخ‌های آهنی و قطعات گچبری بسیار زیبایی است که از محوطة مذکور بدست آمده است. با توجه به سکة مکشوفه از دورة‌‌ آل‌بویه در این محوطه و به عقیدة کاوشگر آن قدمت این بنا به اواسط قرن چهارم هجری بر می گردد. از مهم ترین یافته‌های باستان‌شناسی این محوطه قطعات گچبری آن است که به لحاظ زیبایی بصری، ترکیب‌بندی نقوش و کاربرد نقوش گیاهی و هندسی یکی از نمونه‌های عالی این هنر در صدر اسلام به حساب می آیند که انتقال دستاوردهای هنری دورة ساسانی به وضوح در آن مشهود است. پژوهش حاضر که براساس هدف از نوع تحقیقات بنیادی و از نظر ماهیت و روش از نوع تاریخی است، برمبنای طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و تاریخ‌گذاری نسبی محوطه، بر میزان تأثیر و تأثر نقوش گچبری‌های محوطة مذکور را با دوره ساسانی و محوطه‌های اوایل دوران‌اسلامی مورد سنجش بررسی قرار دهد. نتایج مطالعات بیانگر آن است که، نقوش به کار رفته در گچبری های مکشوفه از محوطة شاه نشین تا حدود زیادی به نقوش گچبری به کار رفته در تزیینات بناهای قرون اولیة اسلامی شباهت دارد و این نقوش نیز خود متأثر از نقش مایه های تزیینی دورة ساسانی می باشد.

https://iaej.sku.ac.ir/article_10223_3b3dda5d26f6b954027854709b476c75.pdf