گاهنگاری و کاربری بنای تپه حصار دامغان: بررسی بنایی در قومس؛ شمال شرق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس / پژوهشکده باستان شناسی

2 دانشیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

10.22034/iaej.2022.13886.1047

چکیده

قومس از نواحی مهم شرق ایران و در امتداد جاده خراسان بزررگ قرار دارد. در این منطقه محوطه‌های مهمی بررسی، کشف و کاوش شده‌اند. در این میان، سال‌ها از کاوش‌های باستان‌شناسی در تپه حصار دامغان می‌گذرد. یکی از بناهای کشف شده در مجموعه تپه‌های حصار، بنایی است با یک ایوان ستوندار و یک اتاق گنبددار که به دوره ساسانی منسوب شده است. هر چند در مورد تاریخگذاری بنا به دوره ساسانی تردیدی نیست اما در مورد کاربری آن به زعم تعدادی از پژوهشگران بنای تپه حصار آتشکده است و به نظر کاوشگر و برخی دیگر «کاخ» بوده است. با توجه به اینکه ویژگی‌های کاخ و آتشکده در دوره ساسانی با بررسی‌هایی که به عمل آمده تا حدود زیادی مشخص شده است ما در این پژوهش با مقایسه با عناصر معماری شناخته شده و بررسی متون تاریخی و نیز رجوع به نظر دیگر پژوهندگان به دنبال پاسخی به سوالاتی هستیم از قبیل: کاربری بنای کاوش شده در تپه حصار دامغان چیست؟ کاخ علاوه بر صحن، ایوان و اتاق گنبددار به عنوان بخش عمومی بنا، دارای صحن و اتاق‌هایی در بخش خصوصی است و در آتشکده همه عناصر معماری به مکان قدسی آتش منتهی می‌شود. با این دلایل و با استناد به متون تاریخی و نیز با توجه به پلان بنای تپه حصار به نظر می‌رسد که با آتشکده‌ای از دوره ساسانی مواجهیم، هر چند شباهت‌هایی با پلان کاخ‌های اواخر دوره ساسانی و اوایل دوران اسلامی را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات