تپه اهرنجان استقرارگاهی از روستانشینان کشاورز و دامپرور نوسنگی در شمال‌غرب دریاچه ارومیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سلماس

2 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشیار گروه باستان سنجی دانشکده ی هنرهای کاربدی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

4 کارشناس ارشد باستان شناسی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان غربی

چکیده

تپه اهرنجان از شاخص‌ترین محوطه‌های نوسنگی شمال‌غرب ایران است که با هدف شناخت گستره آثار تاریخی در اطراف، تعیین عرصه، تدوین نقشه گستردگی و هم‌چنین ساماندهی محوطه به‌عنوان یک اثر پارک موزه‌ای، گمانه‌زنی شد. نتایج گمانه‌زنی مشخص کرد که بر خلاف عرصه ظاهری که محدوده‌ای به وسعت 1300 مترمربع باقی مانده، عرصه حقیقی محوطه 6/2 هکتار بوده که به‌دلیل فرسایشات بادی، نزولات جوی، تعرض کشاورزان، ساخت منازل مسکونی و غیره، بخش زیادی از آن تخریب شده است. از مهم‌ترین پرسش‌ها در خصوص این محوطه، چگونگی ارتباطات و تعاملات منطقه‌ای و فرامنطقه‌‌ای آن با مناطق هم‌جوار است. فرض بر این است که با توجه به قرار گرفتن محوطه در یک موقعیت راهبردی و شاه‌راه ارتباطی از یک سو با قفقاز جنوبی و شرق آناتولی و از سوی دیگر با فلات مرکزی و جنوب دریاچه ارومیه، در راستای مبادلات تجاری و فرهنگی شکل گرفته است و انبوه سنگ‌های ابسیدین با تنوع رنگ‌های متفاوت و سنگ‌های مادر در سطح آن، بر این مدعا قوت می‌بخشد. در این پژوهش یافته‌های حاصل از گمانه‎‌زنی مطالعه و گونه‌شناسی شد و مشخص گردید که در این محوطه ابتدایی‌ترین اجتماع انسانی تشکیل یافته و ابداعات و نوآوری‌هایی در صنایع کشاورزی، دامداری و ابزارسازی و تجارت با مناطق هم‌جوار شکل گرفته است. از آنجائیکه بیشتر گمانه‌زنی‌ها در بستر لایه‌های نوسنگی اهرنجان صورت گرفته است، وسعت 6/2 هکتاری این محوطه در دوره نوسنگی گواه بر وجود یکی از مهم‌ترین مراکز نوسنگی در این بخش از شمال‌غرب ایران دارد که به همراه قره تپه محوطه‌های قبل از حاج‌‌فیروز را تشکیل می‌دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات